Shloka 1
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
पम्प छा अकाल षण्णवर्त्याधेकशततमोब् ध्याय: जपयज्ञके विषयमें युधिषिरका प्रश्न, उसके उत्तरमें जप और ध्यानकी महिमा और उसका फल युधिछिर उवाच चातुराश्रम्यमुक्त ते राजधर्मास्तथैव च । नानाश्रयाश्न॒ बहव इतिहासा: पृथग्विधा:,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! आपने चार आश्रमों तथा राजधर्मोंका वर्णन किया एवं अनेकानेक विषयोंसे सम्बन्ध रखनेवाले बहुत-से भिन्न-भिन्न इतिहास भी सुनाये अफ--कात सप्तनवर्त्याधिकशततमो< ध्याय: जापकमें दोष आनेके कारण उसे नरककी प्राप्ति युधिछिर उवाच गतीनामुत्तमा प्राप्ति: कथितां जापकेष्विह । एकैवैषा गतिस्तेषामुत यान्त्यपरामपि युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! आपने यहाँ जापकोंके लिये गतियोंमें उत्तम गतिकी प्राप्ति बतायी है। क्या उनके लिये एकमात्र यही गति है? या वे किसी दूसरी गतिको भी प्राप्त होते हैं?
yudhiṣṭhira uvāca |
catūrāśramyam uktaṃ te rājadharmās tathaiva ca |
nānāśrayāś ca bahava itihāsāḥ pṛthagvidhāḥ ||
yudhiṣṭhira uvāca |
gatīnām uttamā prāptiḥ kathitāṃ jāpakeṣv iha |
ekaivaiṣā gatis teṣām uta yānty aparām api ||
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಪಿತಾಮಹ! ನೀವು ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧದ ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನೀವು ಘೋಷಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಅವರಿಗಿದು ಒಂದೇ ಗತಿಯೇ? ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗತಿಯನ್ನೂ ಅವರು ಪಡೆಯುವರೇ?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a doctrinal inquiry: even if japa is praised as leading to the highest post-mortem destiny, is that result guaranteed for all japa-practitioners, or can faults and variations in practice lead to different outcomes? It sets up a nuanced discussion of spiritual discipline, merit, and ethical causality.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira continues questioning Bhīṣma after hearing teachings on the four āśramas and royal duty. He now turns to the topic of japa, asking whether japa-practitioners invariably attain the supreme goal or whether they may also reach other destinies.