Shloka 63
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
लोक आतुरजनान् विराविण- स्तत्तदेव बहु पश्य शोचत: । तत्र पश्य कुशलानशोचतो ये विदुस्तदुभयं पदं सताम्
loke āturajanān virāviṇaḥ tattad eva bahu paśya śocataḥ | tatra paśya kuśalān aśocato ye vidus tad ubhayaṃ padaṃ satām ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆತುರರಾಗಿರುವವರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡು; ಸ್ತ್ರೀ, ಪುತ್ರ ಮೊದಲಾದವರ ನಾಶ ಅಥವಾ ವಿಯೋಗ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡು ಕಿರುಚಿ ಅಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಕುಶಲರನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡು—ಸಾರಾಸಾರ ವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿ, ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಎರಡು ವಿಧದ ಪದಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ಸಗುಣ-ಉಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ-ಉಪಾಸನೆಯ ಫಲಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು; ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎರಡೂ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ತರುವ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ತೋರುವುದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma contrasts ordinary people who grieve intensely over loss with the discerning who, knowing the higher aims available to the virtuous, remain free from sorrow; one should reflect on both and adopt the truly beneficial path.
In Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma is advising the listener to observe human reactions to loss and to learn from the composure of the wise, using this comparison to guide one’s own ethical and spiritual choice.