Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ರಜೋಗುಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಚಿಂತೆ ದುಃಖವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.