Shloka 10
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते
gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana | sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮನೆ ಕಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಉದ್ಯಮವು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಃಖಕ್ಕೇ ಕಾರಣ; ಅದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸುಖ ದೊರೆಯದು. ನೋಡಿ, ಹಾವು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಮಾಡಿದ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (ಬಿಲಕ್ಕೆ) ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಅನಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಗ್ರಹತ್ಯಾಗವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಪ ‘ಗುರು’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that attachment to building and owning a home brings ongoing trouble and anxiety, whereas freedom from possessiveness—living lightly without ‘mine-ness’—supports peace. The snake exemplifies using what is available without the burden of acquisition.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he uses a brief analogy: a snake comfortably occupies a dwelling made by others. The point is to counsel a life of minimal entanglement and to discourage obsession with house-building and property.