Shloka 19
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
इस विषयमें पूर्वकालमें राजा जनककी कही हुई एक गाथाका लोग उल्लेख किया करते हैं। राजा जनक समस्त द्वद्धोंसे रहित और जीवन्मुक्त पुरुष थे। उन्होंने मोक्षस्वरूप परमात्मतत्त्वका साक्षात्कार कर लिया था। अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन । मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्युति किंचन,(उनकी वह गाथा इस प्रकार है--) दूसरोंकी दृष्टिमें मेरे पास बहुत धन है; परंतु उसमेंसे कुछ भी मेरा नहीं है। सारी मिथिलामें आग लग जाय तो भी मेरा कुछ नहीं जलेगा
anantaṃ bata me vittaṃ yasya me nāsti kiṃcana | mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana ||
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜನಕನು ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಗಾಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ; ಮೋಕ್ಷಸ್ವರೂಪವಾದ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದ್ದ. ಅವನ ಗಾಥೆ— “ಅನಂತಂ ಬತ ಮೇ ವಿತ್ತಂ, ಯಸ್ಯ ಮೇ ನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ। ಮಿಥಿಲಾಯಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಯಾಂ, ನ ಮೇ ದಹ್ಯತಿ ಕಿಂಚನ॥” ಅಂದರೆ, ಇತರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು ಅಪಾರ; ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ನನ್ನದೇ ಅಲ್ಲ. ಮಿಥಿಲಾ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾದರೂ ನನ್ನದೇನೂ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
That ownership is a mental construction: even amid great wealth, the wise person claims nothing as ‘mine’. Through detachment and Self-realization, one remains unshaken by loss—even the destruction of a kingdom—because one’s identity is not tied to possessions.
Yudhiṣṭhira refers to a well-known saying of King Janaka, presented as an authoritative example from earlier times. Janaka is portrayed as a realized ruler who uses a striking image—Mithilā on fire—to illustrate his inner freedom from attachment.