Shloka 38
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
चन्द्रमा विमल॑ व्योम यथाभ्युदिततारकम् । विकीर्याग्निं तथा भूतमुत्थितं श्रूयते तदा
candramā vimalaṃ vyoma yathābhyuditatārakam | vikīryāgniṃ tathā bhūtam utthitaṃ śrūyate tadā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಉದಯಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಹೇಗೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಚದುರಿಸಿ ಭಯಂಕರವಾದ ಭೂತಸತ್ತ್ವವೊಂದು ಎದ್ದಿತೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಘೋರ ಘಟನೆ ನಾನು ಋಷಿಗಳ ಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how ritual space and moral order (dharma) are portrayed as sensitive to disturbance: a sacrificial setting, meant for auspicious order, becomes the stage for a fearful manifestation. It also signals the Mahābhārata’s reliance on transmitted testimony—‘it is said/heard’—to frame extraordinary events within respected tradition.
Bhīṣma describes (as heard from sages) a terrifying incident: in a sacrificial arena, a dreadful spirit-being arises after scattering the sacred fire. The emergence is likened to the moon appearing in a clear sky once the stars are visible, emphasizing sudden, striking visibility.