Shloka 66
“जैसे-जैसे ही जीवन सुरक्षित रहे, उसे बिना अवहेलनाके करना चाहिये। मरनेसे जीवित रहना श्रेष्ठ है, क्योंकि जीवित पुरुष पुन: धर्मका आचरण कर सकता है ।। सो<5हं जीवितमाकाडुक्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् | व्यवस्ये बुद्धिपूर्व वै तद् भवाननुमन्यताम्,“इसलिये मैंने जीवनकी आकांक्षा रखकर इस अभक्ष्य पदार्थका भी भक्षण कर लेनेका बुद्धिपूर्वक निश्चय किया है। इसका तुम अनुमोदन करो
yathā-yathā hi jīvanaṃ surakṣitaṃ bhavet, tad anavamānataḥ kartavyam | maraṇād jīvitaṃ śreyaḥ, yataḥ jīvan puruṣaḥ punaḥ dharmam ācarituṃ śaknoti || so 'haṃ jīvitam ākāṅkṣan abhakṣyasyāpi bhakṣaṇam | vyavasye buddhi-pūrvaṃ vai tad bhavān anumanyatām ||
ಜೀವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರುವವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಮರಣಕ್ಕಿಂತ ಬದುಕು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವಂತನಾದವನು ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾದುದನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿ.
घपच उवाच
Educational Q&A
Preserving life is presented as a legitimate priority because continued life enables future practice of dharma; thus, in extremity, one may choose a normally prohibited act with conscious deliberation, aiming to return to righteous conduct later.
The speaker argues for safeguarding life and seeks approval for a decision made under necessity: to eat something classified as abhakṣya (forbidden), justifying it as a means to survive and thereby remain capable of practicing dharma again.