Shloka 44
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
'जो विश्वासपात्र नहीं है, उसपर कभी विश्वास न करे, परंतु जो विश्वासपात्र है, उसपर भी अधिक विश्वास न करे; क्योंकि अधिक विश्वाससे भय उत्पन्न होता है अतः बिना जाँचे बूझे किसीपर भी विश्वास न करे ।।
aviśvāsapātre na kadācit viśvaset, viśvāsapātre 'pi cāti-viśvāsaṁ na kuryāt; ati-viśvāsād bhayaṁ jāyate, tasmād ajñātvā na kasyacid viśvāsaṁ kuryāt. viśvāsayitvā tu paraṁ tattvabhūtena hetunā, athāsya praharet kāle kiñcid vicalite pade.
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವಿಶ್ವಾಸ್ಯನ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಡ; ನಂಬಿಗಸ್ತನ ಮೇಲೂ ಅತಿನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಡ. ಅತಿನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಭಯ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಬರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸದೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಂಬಬೇಡ. ನಂತರ ಸತ್ಯವೆನಿಸುವ ಕಾರಣವೊಂದರಿಂದ ಮೊದಲು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಕಾಲ ಬಂದಾಗ—ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಜಾರಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ—ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Exercise discernment in trust: do not trust the untrustworthy, and do not become careless even with the trustworthy. Over-trust creates vulnerability; therefore, trust should follow examination and understanding.
In Bhishma’s instruction on dharma and polity in the Shanti Parva, he warns about the risks of misplaced or excessive trust and describes a common tactic of adversaries: first gaining confidence with plausible reasons and then exploiting a moment of weakness.