Shloka 40
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
निमज्जत्यापदं प्राप्प महतीं दारुणामपि,“बुद्धिमान, विद्वान् और नीतिशास्त्रमें निपुण पुरुष भारी और भयंकर विपत्तिमें पड़नेपर भी उसमें डूब नहीं जाता है--उससे छूटनेकी चेष्टा करता है
nimajjaty āpadaṃ prāpya mahatīṃ dāruṇām api | buddhimān vidvān nītiśāstre nipuṇaḥ puruṣo bhārīṃ bhayaṅkarāṃ vipattiṃ prāpya api na nimajjati—tasyāḥ mokṣāya yatate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹತ್ತರವಾದ ಭಯಾನಕ ಆಪತ್ತು ಬಂದರೂ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದವನು ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೋಧನೆ ಏನೆಂದರೆ—ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವಿವೇಕ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ; ದುಃಖವನ್ನು ನಿರಾಶೆಯಾಗಿ ಮಾಡದೆ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A person grounded in intelligence and ethical-practical wisdom does not collapse when adversity strikes; he keeps clarity and actively seeks a way out through disciplined effort.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma continues advising Yudhishthira, emphasizing how the wise respond to severe misfortune—not with despair, but with purposeful action guided by nīti.