Shloka 8
अविश्वास-निति: ब्रह्मदत्त–पूजनी-संवादः
Policy of Caution: The Brahmadatta–Pūjanī Dialogue
तथा तथा जयेल्लोकान् शक््त्या चैव यथा यथा | उद्धिज्जा जन्तवो यद्वधच्छुक्लजीवा यथा यथा,धर्मज्ञ राजा अपनी शक्तिके अनुसार उसी-उसी तरह लोकोंपर विजय प्राप्त करे, जैसे उद्भिज्ज जन्तु (वृक्ष आदि) अपनी शक्तिके अनुसार आगे बढ़ते हैं तथा जैसे वज्कीट आदि क्षुद्र जीव बिना ही निमित्तके उत्पन्न हो जाते हैं, वैसे ही बिना ही कारणके यज्ञहीन कर्तव्यविरोधी मनुष्य भी राज्यमें उत्पन्न हो जाते हैं। अत: राजाको चाहिये कि मच्छर, डाँस और चींटी आदि कीटोंके साथ जैसा बर्ताव किया जाता है, वही बर्ताव उन सत्कर्मविरोधियोंके साथ करे, जिससे धर्मका प्रचार हो
tathā tathā jayel lokān śaktyā caiva yathā yathā | udbhijjā jantavo yadvad acchuklajīvā yathā yathā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಉದ್ಭಿಜ್ಜ ಜೀವಿಗಳು (ವೃಕ್ಷಾದಿಗಳು) ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷುದ್ರ ಕೀಟಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಮಿತ್ತವಿಲ್ಲದೆ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಜ್ಞಹೀನರು, ಕರ್ತವ್ಯವಿರೋಧಿಗಳು ಆದ ಜನರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಕರ್ಮವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮಶಕ, ದಂಶ, ಪಿಪೀಲಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಉಪದ್ರವ ಕೀಟಗಳಂತೆ ರಾಜನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದೂರಮಾಡಬೇಕು; ಹೀಗಾದರೆ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should expand and act only in proportion to his actual capacity, and he must restrain or remove those who oppose righteous conduct; firm governance is presented as necessary for the protection and spread of dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the king (Yudhishthira in context) about measured conquest and the need to deal decisively with disruptive, duty-opposed elements within the kingdom, using analogies from natural growth and the spontaneous appearance of pests.