Shloka 13
दीर्घदर्शी–दीर्घसूत्र–संप्रतिपत्तिमान् आख्यानम्
The Parable of Foresight, Procrastination, and Presence of Mind
प्रसादयेन्मधुरया वाचा चाप्यथ कर्मणा । महामनाश्चापि भवेद् विवहेच्च महाकुले
prasādayen madhurayā vācā cāpy atha karmaṇā | mahāmanāś cāpi bhaved vivahec ca mahākule ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದಲೂ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸಿ ಮಹಾಕುಲದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಸಂಬಂಧ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಧನಾರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ—ಪಾಪಲಿಪ್ತನಾದ ರಾಜನು ತ್ರಿವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮಾಡಬೇಕು, ಆಚಾರ್ಯ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಹಾಜರಿರಬೇಕು, ಮೃದು ವಚನ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ದಾನಶೀಲ-ಉದಾರವಾಗಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ವಂಶಸಂಬಂಧದಿಂದ ತನ್ನ ಧರ್ಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು—ಇಂತೆ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಸಜ್ಜನಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purification and moral restoration are pursued through humility and service: pleasing the learned with gentle speech and righteous action, cultivating generosity of mind, and aligning one’s life with dharmic social norms—presented here as remedies for the taint of unrighteous gain.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises on corrective measures for a king stained by adharma. This verse highlights two practical disciplines—sweet speech and good conduct—along with becoming large-minded and forming a marriage alliance with a noble family, as part of a broader regimen of expiation and reintegration.