Shloka 1
Kāpavya-carita (कापव्यचरित) — Reforming Dasyus through Regulated Rāja-Dharma
ऑपन-- माल बक। अकाल द्वात्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: ब्राह्मणों और श्रेष्ठ राजाओंके धर्मका वर्णन तथा धर्मकी गतिको सूक्ष्म बताना युधिछिर उवाच हीने परमके धर्मे सर्वलोकाभिसंहिते । सर्वस्मिन् दस्युसादूभूते पृथिव्यामुपजीवने
yudhiṣṭhira uvāca | hīne parame dharme sarvalokābhisaṃhite | sarvasmin dasyusādūbhūte pṛthivyām upajīvane ||
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಪಿತಾಮಹ! ಸಮಸ್ತ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ರಾಜಧರ್ಮರೂಪ ಪರಮಧರ್ಮವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳು ದಸ್ಯುಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅಂಥ ಅತಿಭೀಕರ ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಯಾವ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಬದುಕನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an āpaddharma problem: when royal protection collapses and society is dominated by predation, even a brāhmaṇa devoted to non-harm and family responsibility must ask what ethically permissible livelihood remains. It sets up Bhīṣma’s guidance on dharma’s subtlety under extreme conditions.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma about dharma after the war. Here he presents a scenario of social breakdown—robbers controlling livelihoods—and asks what a compassionate brāhmaṇa should do to survive without abandoning dependent children and grandchildren.