Shloka 21
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
यथा वै ब्राह्मण: सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् । अभोज्यान्नानि चाश्रीयात् तथेदं नात्र संशय:
yathā vai brāhmaṇaḥ sīdann ayājyam api yājayet | abhojyānnāni cāśrīyāt tathā idaṃ nātra saṃśayaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಜೀವಿಕಾಭಾವದಿಂದ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹನಾದವನಿಗೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೋಜ್ಯವಲ್ಲದ ಅನ್ನವನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In extreme hardship (āpaddharma), preserving life and sustaining one’s role may justify limited exceptions to normal rules—such as a brāhmaṇa officiating for an ordinarily ineligible patron or eating normally forbidden food—paralleling emergency duties prescribed for a kṣatriya.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Śānti Parva, clarifies that the previous instruction about a kṣatriya’s conduct in crisis should be accepted without doubt, using the brāhmaṇa’s emergency allowances as an analogy.