Shloka 6
आपद्-राजनीतिः (Āpad-rājanīti) — Policy Options in Multi-Front Crisis
राजेन्द्र! पूर्वकालमें कभी उसी राजाने उन्हीं ऋषिका विशेष आदर नहीं किया था। उनकी आशा भंग कर दी थी। इससे वे मुनि “मैं किसी प्रकार भी किसी राजा या दूसरे वर्णके लोगोंका दिया हुआ दान नहीं ग्रहण करूँगा” ऐसा निश्चय करके दीर्घकालीन तपस्यामें लग गये थे ।। आशा हि पुरुष बालमुत्थापयति तस्थुषी । तामहं व्यपनेष्यामि इति कृत्वा व्यवस्थित: । वीरघग्युम्नस्तु तं भूय: पप्रच्छ मुनिसत्तमम्,बहुत कालतक रहनेवाली आशा मूर्ख मनुष्यको ही उद्यमशील बनाती है। मैं उसे दूर कर दूँगा। ऐसा निश्चय करके वे तपस्यामें स्थिर हो गये थे। इधर वीरघ्युम्नने उन मुनिश्रेष्ठसे पुनः प्रश्न किया
rājendra! pūrvakāle kadācid eva tena rājñā tān ṛṣīn viśeṣeṇa nādarīkṛtāḥ; teṣāṃ cāśā bhaṅktā. tasmāt te munayaḥ—“ahaṃ kathaṃcid api rājñā vā anyavarṇena vā dattam dānaṃ na grahīṣyāmi” iti niścitya dīrghakālīne tapasi pravṛttāḥ. āśā hi puruṣa-bālam utthāpayati tasthuṣī; “tām ahaṃ vyapaneṣyāmi” iti kṛtvā vyavasthitaḥ. vīraghadyumnas tu taṃ bhūyaḥ papraccha munisattamam.
ರಾಜೇಂದ್ರ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರಾಜನು ಆ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಆಶೆಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಗಳು—“ಯಾವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜನಿಂದಾಗಲಿ ಇತರ ವರ್ಣದವರಿಂದಾಗಲಿ ದೊರೆಯುವ ದಾನವನ್ನು ನಾವು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಆಶೆ ನೆಲೆಸಿದರೆ ಅದು ಬಾಲಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿಸುತ್ತದೆ; “ಆ ಆಶೆಯನ್ನು ನಾನು ದೂರಮಾಡುವೆ” ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಇತ್ತ ವೀರ ಘದ್ಯುಮ್ನನು ಮತ್ತೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
ऋषभ उवाच
Educational Q&A
Hope can bind and propel action even in the undisciplined; therefore a seeker may deliberately uproot hope/expectation to stabilize the mind in austerity and independence, especially after experiencing dishonor or disappointment.
Ṛṣabha explains that a king once disrespected certain sages and broke their expectations; in response they vowed not to accept gifts from kings or other social groups and undertook long penance to extinguish hope. After this explanation, Vīraghadyumna again questions the foremost sage.