Shloka 7
Śīla-prāpti and Śīla-lakṣaṇa (शीलप्राप्ति-शीललक्षणम्) | On the Acquisition and Marks of Character
संनिकृष्टां क्वरेदेतान्ू न चैतान् मनसा त्यजेत् । विमुक्तस्तपसा सर्वान् धर्मादीन् कामनैष्ठिकान्,ये धर्म आदि जिस प्रकार संनिकृष्ट अर्थात् अपना वास्तविक हित करनेवाले हों, उसी रूपमें इनका सेवन करे अर्थात् इनको कल्याणसाधन बनाकर ही उपयोगमें लावे। मनद्वारा भी इनका त्याग न करे, फिर स्वरूपसे शरीरद्वारा त्याग करना तो दूरकी बात है। केवल तप अथवा विचारके द्वारा ही उनसे अपनेको मुक्त रखे अर्थात् आस्ति और फलका त्याग करके ही इन सब धर्म, अर्थ और कामका सेवन करना चाहिये
bhīṣma uvāca |
saṁnikṛṣṭān kuryād etān na caitān manasā tyajet |
vimuktas tapasā sarvān dharmādīn kāma-naiṣṭhikān ||
ಧರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಅವು ‘ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟ’—ಅಂದರೆ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆಯೇ—ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಅವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು; ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ತ್ಯಾಗವು ಇನ್ನೂ ದೂರ. ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಒಳಗಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಫಲಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಧರ್ಮಾದಿ (ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಸಹಿತ) ಆಚರಿಸಬೇಕು।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not reject dharma, artha, and kāma outright; instead, use them only insofar as they serve true welfare, while remaining inwardly detached through tapas—giving up possessiveness and attachment to outcomes.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on right conduct after the war, explaining how a householder or ruler may engage worldly aims without being bound by them.