Shloka 12
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
यथोक्तमेतद् वचन प्रागेव मनुना पुरा । यन्मयोक्तं मनुष्येन्द्र ब्रह्मणो वचन महत्
bhīṣma uvāca | yathoktam etad vacanaṃ prāg eva manunā purā | yan mayoktaṃ manuṣyendra brahmaṇo vacanaṃ mahat ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮನುಷ್ಯೇಂದ್ರ, ಈ ವಚನವನ್ನು ಮನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದನು. ನಾನು ಹೇಳಿರುವುದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾವಚನ. ಮನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಪ್ರಾಗ್ವಚನ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ—ಲೋಕಾಚಾರ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ ವಿಧಾನ—ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ವ್ಯವಹಾರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma grounds his instruction in recognized authority: the same rule was taught earlier by Manu and ultimately reflects Brahmā’s great pronouncement. Because it guides practical dealings and adjudication, it is classified under vyavahāra—dharma as applied to real-world conduct and legal order.
In the Śānti Parva dialogue, Bhishma continues advising the king (Yudhiṣṭhira). Here he clarifies that his present teaching is not novel: it is an ancient doctrine already stated by Manu and traceable to Brahmā, thereby reinforcing its legitimacy for governance and social/legal practice.