Shloka 51
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा पुरुषोंमें जो विशेषरूपसे सम्पूर्ण विषयोंका ज्ञाता हो, उसीको मन्त्री बनावे और उसकी सुरक्षाका विशेष प्रबन्ध करे। प्रजाका विश्वास-पात्र और कुलीन राजा नरेशोंको वशमें करनेमें समर्थ होता है ।।
Pāṇḍunandana! dharmātmā puruṣeṣu yo viśeṣarūpase samasta-viṣayānāṃ jñātā bhavet, tam eva mantriṇaṃ kuryāt, tasya ca rakṣāyāḥ viśeṣa-prabandhaṃ vidadhyāt. Prajāyā viśvāsa-pātraḥ kulīnaś ca rājā nareśān vaśe kartum samartho bhavati. Vidhi-prayuktān naradeva-dharmān uktān samāsena nibodha, buddhā. Imān vidadhyād vyatisṛtya yo vai rājā mahīṃ pālayituṃ sa śaktaḥ.
ಪಾಂಡುನಂದನನೇ! ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ, ಕಾರ್ಯನಿಪುಣನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕುಲೀನನಾಗಿ ಪ್ರಜೆಯ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನು ಇತರ ರಾಜರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದ ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸು. ಗುರುಗಳಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತರುವ ರಾಜನೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಅಂದರೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು—ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should appoint a uniquely competent and righteous minister, ensure that minister’s security, and rule through śāstra-guided royal duties; trustworthiness and noble conduct build public confidence and political strength.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, summarizing key kingly duties and emphasizing that learning them properly (from a teacher) and practicing them is what enables a ruler to protect and govern the realm.