Shloka 47
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
अतः जहाँ ज्ञानेन्द्रियोंमें बुद्धिमान एवं मनस्वी महर्षि निवास करते हैं
ataḥ yatra jñānendriyeṣu buddhimān evaṃ manasvī maharṣiḥ nivāsati, yasmin indriyāṇām adhiṣṭhātṛ-devatā-rūpeṇa indraḥ viṣṇuḥ sarasvatī ca nivāsanti, tathā yasya antarā sādā sarva-prāṇinaḥ vasanti—arthaḥ, yaḥ śarīraḥ sarva-prāṇināṃ jīvana-nirvāhasya ādhāraḥ—vidvān puruṣaḥ tasya mānava-dehasya avajñāṃ na kuryāt. lubdhaṃ hanyāt sampradānena nityaṃ; lubdhaḥ tṛptiṃ para-vittasya na eti. sarvo lubdhaḥ karma-guṇopabhoge; yo 'rtha-hīnaḥ dharma-kāmau jahāti.
ಆದುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳೊಳಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ಮನೋನಿಗ್ರಹಿಗಳೂ ಆದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವಧಾರಣೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವೆನಿಸುವ ಈ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಪಂಡಿತನು ಎಂದಿಗೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು, ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಬಾರದು. ನಂತರ ಅವರು ರಾಜ್ಯನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಸೆಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಲೋಭಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಟ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಭಿ ಪರಧನದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಸುಖಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಂಪತ್ತಿಲ್ಲದ ಲೋಭಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಮ—ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not despise the human body, since it is the sacred support of life and the seat of higher wisdom and divine functions; and recognize that greed is insatiable—wise governance restrains it, and unchecked greed can lead one to abandon both dharma and legitimate enjoyment.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and statecraft. Here he links reverence for embodied life with practical counsel about managing greed: the ruler should pacify and restrain the greedy through measured giving, because greed does not find contentment in others’ wealth and can corrode moral and social order.