Shloka 42
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
बुद्धिर्दीप्ता बलवन्तं हिनस्ति बल॑ बुद्धया पाल्यते वर्धमानम् । शरत्रुर्बुद्धया सीदते वर्धमानो बुद्धे: पश्चात् कर्म यत्तत् प्रशस्तम्
bhīṣma uvāca | buddhir dīptā balavantaṃ hinasti balaṃ buddhyā pālyate vardhamānam | śatrur buddhyā sīdati vardhamāno buddheḥ paścāt karma yat tat praśastam ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿ ಬಲವಂತನನ್ನೂ ಸಹ ಕುಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಲವೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಶತ್ರುವೂ ಜಾಣ ನೀತಿಯಿಂದ ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ ನಂತರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕರ್ಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that buddhi (discernment and strategic intelligence) is superior to mere physical power: it can defeat the strong, preserve weakening strength, and subdue even a rising enemy. Actions become truly praiseworthy when they are performed after careful reflection.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous governance and conduct after the war. Here he emphasizes the practical-ethical value of deliberation and intelligence in protecting oneself and the kingdom and in dealing with enemies.