Shloka 39
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
बालो>प्यबाल: स्थविरो रिपुर्य: सदा प्रमत्तं पुरुषं निहन्यात् | कालेनान्यस्तस्य मूलं हरेत कालज्ञाता पार्थिवानां वरिष्ठ:
bālo ’py abālaḥ sthaviro ripur yaḥ sadā pramattaṃ puruṣaṃ nihanyāt | kālenānyas tasya mūlaṃ haret kālajñātā pārthivānāṃ variṣṭhaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಶತ್ರು ಬಾಲಕನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದಿರಲಿ, ಯುವನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ವೃದ್ಧನಾಗಿರಲಿ—ಯಾವನು ಸದಾ ಅಪ್ರಮತ್ತನಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯನಾಗಿರುವನೋ, ಅವನನ್ನು ಶತ್ರು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲನು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಶತ್ರು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಬಲ್ಲನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲವನ್ನು ಅರಿತು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Carelessness invites ruin: even a seemingly weak opponent can destroy the negligent. In kingship and conduct, mastery of kāla—right timing, circumstance, and opportunity—is a supreme virtue.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma and practical governance, Bhishma warns the kingly listener that threats are not measured only by an enemy’s age or apparent strength; strategic timing and constant vigilance determine survival and stability.