Shloka 13
Śānti Parva 116: Criteria for Royal Servants and Administrative Competence (भृत्य-गुण-प्रश्नः / राजसेवक-लक्षणम्)
भीष्म उवाच नच प्रशास्तुं राज्यं हि शक्यमेकेन भारत । असहायवता तात नैवार्था: केचिदप्युत
bhīṣma uvāca | na ca praśāstuṃ rājyaṃ hi śakyam ekena bhārata | asahāyavatā tāta naivārthāḥ kecid apy uta ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಭಾರತ! ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶಾಸಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಾತಾ! ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಗುರಿಯೂ ಸಾಧಿಸಲಾಗದು; ಏನಾದರೂ ಗಳಿಸಿದರೂ ಅದರ ರಕ್ಷಣೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೃತ್ಯರೂ ಸಹಾಯಕರೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಯಾರ ಭೃತ್ಯರು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಹಿತೈಷಿಗಳು, ಕುಲೀನರು, ಸ्नेಹವಂತರು ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆ ರಾಜನೇ ರಾಜ್ಯಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Effective rule and the pursuit of any goal require capable support. A king must rely on competent, loyal, well-wishing aides; without them, achievements are difficult and their protection is unstable.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma counsels Yudhiṣṭhira that sovereignty is not a solitary enterprise: administration, acquisition, and protection all depend on trustworthy and skilled servants and allies.