Shloka 23
मातापितृगुरुपूजा-प्रशंसा
Praise of Venerating Mother, Father, and Teacher
विद्यां श्र॒त्वा ये गुरु नाद्रियन्ते प्रत्यासन्ना मनसा कर्मणा वा | तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं नान्यस्तेभ्य: पापकृदस्ति लोके । यथैव ते गुरुभिर्भावनीया- स्तथा तेषां गुरवो<भ्यर्चनीया:
Bhīṣma uvāca | vidyāṁ śrutvā ye guruṁ nādriyante pratyāsannā manasā karmaṇā vā | teṣāṁ pāpaṁ bhrūṇahatyāviśiṣṭaṁ nānyas tebhyaḥ pāpakṛd asti loke | yathaiva te gurubhir bhāvanīyās tathā teṣāṁ guravo 'bhyarcanīyāḥ |
ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತ ಮೇಲೆಯೂ ಗುರುವನ್ನು ಗೌರವಿಸದವರು, ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಗುರುಸೇವೆ ಮಾಡದವರು—ಅವರಿಗೆ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ (ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಾರವಾದ) ಪಾಪವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿ ಮತ್ತಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಗುರುಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಉನ್ನತಿಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವುದು ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಷ್ಯನ ಧರ್ಮ ಗುರುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Learning is ethically incomplete without reverence and service to the teacher. Disrespecting the guru after receiving instruction is condemned as an extremely grave moral fault; students must honor and worship their teachers, while teachers must nurture students toward inner uplift.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira with moral guidance. Here he emphasizes the reciprocal duties in education: the guru’s responsibility to cultivate the student and the student’s obligation to honor and serve the guru.