Shloka 20
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति । उभयत्र प्रयुक्तस्य धर्मेणाधर्म एव च
kośakṣaye tv amitrāṇāṁ vaśaṁ kauśalya gacchati | ubhayatra prayuktasya dharmeṇādharm eva ca |
ಓ ಕೌಸಲ್ಯ (ಕೋಸಲರಾಜ)! ಖಜಾನೆ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ರಾಜನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಆಡಳಿತಗಾರನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ—ಎರಡೂ ಕಡೆ ನಿರಂತರ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ; ಕೋಶ ಖಾಲಿಯಾದ ಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s strength rests on a well-maintained treasury; reckless conduct—whether justified as dharma or driven by adharma—can drain resources, and once the treasury is depleted the ruler loses autonomy and becomes subject to enemies.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises a Kosala ruler (addressed as Kauśalya) about practical governance: financial depletion leads directly to political vulnerability and enemy domination.