Shloka 103
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
आन्तरैभेंदयित्वारीन् बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे
āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅಂತರಂಗ ಜನರ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಬಿಲ್ವಫಲವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಬಿಲ್ವದಿಂದ ಒಡೆಯುವಂತೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಶತ್ರುವಿನದೇ ಆಧಾರಗಳಿಂದಲೇ ಮುರಿದುಬಿಡು. ಜನಕ ರಾಜನು ಧೀರನೂ ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದರೆ ನೀನು ಸರ್ವರ ವಿಶ್ವಾಸಪಾತ್ರನಾಗಿ ಮಹಾಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ನಂತರ ಮಿತ್ರಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕುಶಲ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಸಿ, ಗೂಢಪುರುಷರಿಂದ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಉಂಟುಮಾಡು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler (or political actor) should act through rājadharma: secure legitimacy and trust, consult competent ministers, build alliances, and use intelligence to create divisions within hostile forces—defeating the enemy with minimal direct confrontation, symbolized by splitting a bilva with another bilva.
Bhishma is instructing on practical governance and war-policy: he points to King Janaka’s honorable support as a source of public trust, then outlines a plan—gather allied troops, deliberate with ministers, and employ confidential agents to foment dissension in the enemy camp so the enemy collapses from within.