Shloka 3
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबल: पुरा । मुनिं कालकवृक्षीयमाजगामेति न: श्रुतम् । त॑ पप्रच्छानुसंगृहा कृच्छामापदमास्थित:,हमने सुना है कि प्राचीनकालमें एक बार कोसलराजकुमार क्षेमदर्शीको बड़ी कठिन विपत्तिका सामना करना पड़ा। उसकी सारी सैनिक-शक्ति नष्ट हो गयी। उस समय वह कालकवृक्षीय मुनिके पास गया और उनके चरणोंमें प्रणाम करके उसने उस विपत्तिसे छुटकारा पानेका उपाय पूछा
kṣemadarśī nṛpasuto yatra kṣīṇabalaḥ purā | muniṃ kālakavṛkṣīyam ājagāmeti naḥ śrutam | taṃ papracchānusaṃgṛhya kṛcchrām āpadam āsthitaḥ |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಪುತ್ರ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿ ಒಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಅವನ ಸೇನಾಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆಗ ಅವನು ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಘೋರ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವನಾಗಿ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೇಳಿದನು—“ಈ ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವ ಉಪಾಯವೇನು?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In adversity, a ruler should not rely only on lost power or force; he should seek dharmic guidance from the wise, approaching them with humility and reverence to learn the right means of relief and right conduct.
Bhīṣma introduces an old account: the prince Kṣemadarśī, having become powerless and overwhelmed by a grave संकट (āpad), goes to the sage Kālakavṛkṣīya and respectfully asks for a way to escape the calamity.