Shloka 17
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
भेदेनोपप्रदानेन संसृजेदौषधैस्तथा | न त्वेवं खलु संसर्ग रोचयेदरिभि: सह
bhedenopapradānena saṁsṛjed auṣadhaistathā | na tv evaṁ khalu saṁsargaṁ rocayed aribhiḥ saha ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನು ದೂರವಿದ್ದು ಭೇದವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು, ಗುಪ್ತ ದಾನ/ಲಂಚ ನೀಡುವುದು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಔಷಧಿ-ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಂತ್ರಬದ್ಧ ಬಳಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ, ಮುಖಾಮುಖಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು—ರಾಜನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಸಂಸರ್ಗ ಶೋಭನವಾಗದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a ruler may use indirect means—creating internal divisions, inducements, and other covert measures—to weaken an enemy, but should avoid overt, public intimacy or direct association with foes, since it risks security and undermines prudent kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on practical governance and wartime policy: how to destabilize hostile forces through covert tactics while maintaining strategic distance and avoiding openly visible ties with enemies.