Shloka 42

Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host

Devanagari script

ततो न्यवर्तत बल॑ तावकं भरतर्षभ । शरै: प्रणुन्नं बहुधा पाण्डवैर्जितकाशिभि:

Transliteration

tato nyavartata balaṁ tāvakaṁ bharatarṣabha | śaraiḥ praṇunnaṁ bahudhā pāṇḍavair jitakāśibhiḥ ||

Translation

ನಂತರ, ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕಾಶಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಪಾಂಡವರು ಸುರಿಸಿದ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮರುಮರು ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ಕೌರವ ಸೇನೆ ಹಿಂತಿರುಗಿತು।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: Avyaya

• न्यवर्तत: turned back, retreated
• न्यवर्तत: Karta
• Type: Verb
• Root: वृत् (वर्तते) उपसर्ग: नि
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• बलम्: army, force
• बलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• तावकम्: your (i.e., Kaurava) [army]
• तावकम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तावक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• भरतर्षभ: O bull among the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरत + ऋषभ
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्

• शरैः: with arrows
• शरैः: Karana
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया, बहुवचनम्

• प्रणुन्नम्: driven back, struck/pressed
• प्रणुन्नम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: प्र + नुद् (क्त-प्रत्ययान्त: प्रणुन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• बहुधा: in many ways, repeatedly
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: Avyaya

• पाण्डवैः: by the Pandavas
• पाण्डवैः: Karana
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया, बहुवचनम्

• जितकाशिभिः: by those who had conquered Kashi
• जितकाशिभिः: Karana
• Type: Adjective
• Root: जितकाशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया, बहुवचनम्

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by tāvakam and address)
• Bharatas (dynastic epithet)
• Kaurava army (tāvaka bala)
• Pāṇḍavas
• Kāśī
• arrows (śara)