Shloka 48
Kapālamocana-tīrtha (Auśanasa) and Balarāma’s Sarasvatī Pilgrimage
Devanagari script
अड्गुल्यग्रेण राजेन्द्र स्वड्गुष्ठस्ताडितो5भवत् । ततो भस्म क्षताद् राजन् निर्गतं हिमसंनिभम्,राजेन्द्र! मुनिश्रेष्ठ मंकणकसे ऐसा कहकर बुद्धिमान् महादेवजीने अपनी अंगुलिके अग्रभागसे अँगूठेमें घाव कर दिया। उस घावसे बर्फके समान सफेद भस्म झड़ने लगा
Word by Word
अङ्गुल्यग्रेणwith the tip of the finger
अङ्गुल्यग्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअङ्गुलि-अग्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
स्व-अङ्गुष्ठःhis own thumb
स्व-अङ्गुष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootस्व-अङ्गुष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
ताडितःstruck / injured
ताडितः:
TypeVerb
Rootताड्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
अभवत्became / was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular
ततःthen / thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भस्मash
भस्म:
Karta
TypeNoun
Rootभस्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षतात्from the wound
क्षतात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षत
FormNeuter, Ablative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
निर्गतम्came out / issued forth
निर्गतम्:
TypeVerb
Rootनिर्-गम्
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
हिम-संनिभम्resembling snow
हिम-संनिभम्:
TypeAdjective
Rootहिम-संनिभ
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes