Shloka 23
Trita in the Well (Udapāna-kathā) — Balarāma’s Tīrtha Observances
गोखरोष्ट प्रयुक्तैश्व यानैश्व बहुभिवत: । राजन्! महाबली बलदेवजीने सेवकोंको ऐसी आज्ञा देकर उस समय कुरुक्षेत्रमें ही तीर्थयात्रा आरम्भ कर दी। भरतश्रेष्ठ! वे सरस्वतीके स्रोतती ओर चलकर उसके दोनों तटोंपर गये। उनके साथ ऋत्विज
go-kharauṣṭra-prayuktaiś ca yānaiś ca bahubhir vṛtaḥ | rājann mahābalī baladevājīna sevakān evam ājñāpya tadā kurukṣetre eva tīrtha-yātrām ārabdhavān | bharataśreṣṭha sa sarasvatyāḥ srotasī prati gatvā tayor ubhayataṭeṣu jagāma | tasya saha ṛtvijaḥ suhṛdaḥ anye ca śreṣṭhā brāhmaṇā rathā hastinaḥ aśvāḥ sevakāś ca āsan | vṛṣabha-gardabha-uṣṭra-yuktaiḥ bahusaṅkhyaiḥ rathaiḥ balarāmo vṛta āsīt ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ರಾಜನೇ, ಮಹಾಬಲ ಬಲದೇವನು ಸೇವಕರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆದೇಶಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ಸರಸ್ವತಿಯ ಸ್ರೋತಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳ ಎರಡೂ ತೀರಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಋತ್ವಿಜರು, ಸುಹೃದರು, ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಕರೂ ಇದ್ದರು. ಎತ್ತು, ಕತ್ತೆ, ಒಂಟೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಬಲರಾಮನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid a war narrative, the text highlights an alternative dharmic response: stepping away from violence and turning toward tīrtha-yātrā, ritual order, and self-restraint. Balarāma’s movement to the Sarasvatī frames pilgrimage as a stabilizing, purifying discipline supported by priests, learned brāhmaṇas, and a well-ordered retinue.
Vaiśampāyana describes Balarāma beginning a pilgrimage from Kurukṣetra. He travels toward the streams of the Sarasvatī and along both banks, accompanied by priests, friends, eminent brāhmaṇas, and a large convoy of vehicles and animals—chariots/carts, elephants, horses, and many carts yoked to oxen, donkeys, and camels.