Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

गदायुद्धप्रतिज्ञा — The Vow and Terms of the Mace Duel

क्षीणरत्नां च पृथिवीं हतक्षत्रियपुड्रवाम्‌ । न हात्सहाम्यहं भोक्तुं विधवामिव योषितम्‌,दुर्योधन बोला--कुरुनन्दन नरेश्वर! मैं जिनके लिये कौरवोंका राज्य चाहता था, वे मेरे सभी भाई मारे जा चुके हैं। भूमण्डलके सभी क्षत्रियशिरोमणियोंका संहार हो गया है। यहाँके सभी रत्न नष्ट हो गये हैं; अतः विधवा स्त्रीके समान श्रीहीन हुई इस पृथ्वीका उपभोग करनेके लिये मेरे मनमें तनिक भी उत्साह नहीं है

kṣīṇaratnāṃ ca pṛthivīṃ hatakṣatriyapuṅgavām | na hāt sahāmy ahaṃ bhoktuṃ vidhavām iva yoṣitam ||

ದುರ್ಯೋಧನನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಭೂಮಿ ತನ್ನ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಧವೆ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಲಾರೆ.

क्षीणरत्नाम्deprived of jewels/treasures
क्षीणरत्नाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्षीणरत्ना (क्षीण + रत्न)
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
हतक्षत्रियपुङ्गवाम्whose best Kshatriyas are slain
हतक्षत्रियपुङ्गवाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहतक्षत्रियपुङ्गवा (हत + क्षत्रिय + पुङ्गव)
FormFeminine, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Root
अत्सहामिI am able to endure / I can bear
अत्सहामि:
TypeVerb
Rootसह्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
भोक्तुम्to enjoy/consume
भोक्तुम्:
TypeVerb
Rootभुज्
FormTumun (infinitive)
विधवाम्widowed
विधवाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविधवा
FormFeminine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
योषितम्a woman
योषितम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोषित्
FormFeminine, Accusative, Singular

दुर्योधन उवाच

D
Duryodhana
P
Pṛthivī (the Earth/kingdom)
K
Kṣatriyas (warrior class)