Shloka 10
प्रजानाथ! बाणोंसे ढके हुए भागते घोड़ोंने, जो बहुत-से मरे हुए वीरोंको अपने साथ इधर-उधर खींचे लिये जाते थे, यत्र-तत्र जानेका मार्ग अवरुद्ध कर दिया ।। निहतानां हयानां च सहैव हयसादिभि: । वर्मभिविनिकृत्तैश्न प्रासैश्छिन्नेश्न मारिष,मान्यवर नरेश! घुड़सवारोंसहित मारे गये घोड़ोंके शरीरों, कटे हुए कवचों, टूक-टूक हुए प्रासों, ऋष्टियों, शक्तियों, खड़गों, भालों और फरसोंसे ढकी हुई पृथ्वी बहुरंगी फलोंसे आच्छादित हो चितकबरी हुई-सी जान पड़ती थी
sañjaya uvāca | prajānātha! bāṇaiḥ saṃchannā dhāvantaḥ hayā bahūn nihatān vīrān sahaiva itastataḥ kṛṣyamāṇāḥ yatratatra gati-mārgaṃ ruddhvā tiṣṭhanti sma || nihatānāṃ hayānāṃ ca sahaiva hayasādibhiḥ | varma-bhir vinikṛttaiś ca prāsaiś chinnaiś ca māriṣa, mānyavara nareśa! ṛṣṭi-śakti-khaḍga-bhāla-paraśubhiś ca pṛthivī bahuvarṇaiḥ phalaiḥ iva ācchāditā citrāṅgīva pratibhāti sma ||
ಓ ಪ್ರಜಾನಾಥ! ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿದ ಕುದುರೆಗಳು ಅನೇಕ ಬಿದ್ದ ವೀರರನ್ನು ತಮ್ಮೊಡನೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದವು; ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ದಾರಿಗಳು ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮತ್ತು, ಪೂಜ್ಯ ರಾಜನೇ! ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳೊಡನೆ ಹತರಾದ ಕುದುರೆಗಳ ದೇಹಗಳು, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕವಚಗಳು, ಮುರಿದ ಪ್ರಾಸಗಳು—ಹಾಗೆಯೇ ಋಷ್ಟಿ, ಶಕ್ತಿ, ಖಡ್ಗ, ಭಲ್ಲ, ಪರಶುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ ಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and human cost of war: valor and weaponry culminate in devastation, and the battlefield becomes a testimony to impermanence and the breakdown of order (mārga-ruddhi—paths blocked), inviting reflection on the ethical weight of violence even within kṣatriya warfare.
Sañjaya describes the battlefield where arrow-pierced, fleeing horses drag fallen warriors, blocking routes. The ground is littered with dead horses and riders, severed armor, and shattered weapons, making the earth appear variegated like it is covered with many-colored fruits.