Shloka 8
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
इस प्रकार श्रीमह्याभारत सौप्तिकपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें पांचाल आदिका वधविषयक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ,शुशुभे स वृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभि: | वे तीनों महारथी वीर खूनसे रँग गये थे और लंबी साँसें खींच रहे थे। उनसे घिरा हुआ राजा दुर्योधन तीन अग्नियोंसे घिरी हुई वेदीके समान सुशोभित हो रहा था ।। ते तं शयानं सम्प्रेक्ष्य राजानमतथोचितम्
śuśubhe sa vṛto rājā vedī tribhir ivāgnibhiḥ | te trayo mahārathā vīrā rudhireṇa rañjitā dīrghān niśvāsān muñcantaḥ | tair ghṛtaḥ rājā duryodhanaḥ tribhir agnibhiḥ parivṛtāyā vedyā iva suśobhanaḥ || te taṃ śayānaṃ samprekṣya rājānam atathocitam |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮೂರು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಜ್ಞವೇದಿಯಂತೆ ರಾಜನು ಶೋಭಿಸಿದನು. ಆ ಮೂರು ಮಹಾರಥ ವೀರರು ರಕ್ತದಿಂದ ರಂಜಿತ ದೇಹಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೀರ್ಘವಾದ ಭಾರೀ ಉಸಿರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ಸುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು; ಅವರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನವೂ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತ ವೇದಿಯಂತೆ ಆ ಭೀಕರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ರಾಜನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದಾಗಿರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಗಂಭೀರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದರು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the bitter irony of martial ‘splendor’: royal majesty appears like a ritual altar’s radiance, yet it is framed by blood, exhaustion, and a king lying helpless. It implicitly critiques glory founded on violence and points to the fragility of power and status.
After the night-battle context, three great warriors—bloodied and breathing heavily—stand around the fallen Duryodhana. Sañjaya describes Duryodhana’s appearance through a vivid simile: like an altar surrounded by three fires, while they look upon the king lying in an unbefitting condition.