Shloka 333
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
प्रज्ञाचक्षुश्न दुर्धर्ष: कां गतिं प्रतिपत्स्यते । जिनके सभी पुत्र, कुटुम्बी और भाई-बन्धु मारे जा चुके हैं, वे माता गान्धारी तथा प्रज्ञाचक्षु दुर्जय राजा धृतराष्ट्र अब किस दशाको प्राप्त होंगे?
prajñācakṣuś ca durdharṣaḥ kāṃ gatiṃ pratipatsyate | yeṣāṃ sarve putrāḥ kuṭumbinaś ca bhrātaraś ca bandhavaś ca hatāḥ, te mātā gāndhārī ca prajñācakṣuḥ durjayo rājā dhṛtarāṣṭraś ca idānīṃ kāṃ daśāṃ prāpsyataḥ ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಜ್ಞಾಚಕ್ಷುವಾಗಿಯೂ ದುರ್ಧರ್ಷನಾದ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಈಗ ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು? ಯಾರ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರು, ಕುಟುಂಭಿಗಳು, ಸಹೋದರ-ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರು ಹತರಾಗಿರುವರೋ, ಆ ಮಾತಾ ಗಾಂಧಾರಿಯೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಚಕ್ಷುವಾದ ಅಜೇಯ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೂ ಈಗ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವರು?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological aftermath of adharma-driven conflict: even the powerful are reduced to uncertainty and suffering when kinship bonds are destroyed. It points to the ethical cost of war—grief, accountability, and the inescapable consequences of choices.
After the catastrophic losses of the Kuru war and the night massacre context of the Sauptika Parva, Sanjaya reflects on the devastated royal elders. He wonders what state Gandhari and the blind yet discerning King Dhritarashtra will now enter, with their sons and relatives slain.