Shloka 44
Adhyāya 31: Rājasūya-samāgama — The Gathering of Kings and the Ordering of Hospitality
वैश्वानरस्त्वं पिड़ेश: प्लवज्रो भूरितेजस: । कुमारसूस्त्वं भगवान् रुद्रगर्भो हिरण्यकृत्,आप ही वैश्वानर, पिंगेश, प्लवंग और भूरितेजस् नाम धारण करते हैं। आपने ही कुमार कार्तिकेयको जन्म दिया है, आप ही एऐश्वर्यसम्पन्न होनेके कारण भगवान हैं। श्रीरुद्रका वीर्य धारण करनेसे आप रुद्रगर्भ कहलाते हैं। सुवर्णके उत्पादक होनेसे आपका नाम हिरण्यकृत् है
vaiśvānaraḥ tvaṃ piṅgeśaḥ plavaṅgo bhūritejāḥ | kumārasūḥ tvaṃ bhagavān rudragarbho hiraṇyakṛt ||
ನೀನೇ ವೈಶ್ವಾನರ, ಪಿಂಗೇಶ, ಪ್ಲವಂಗ, ಭೂರಿತೇಜಸ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನೀನೇ ಕುಮಾರ (ಕಾರ್ತಿಕೇಯ)ನ ಜನಕ; ಐಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನನಾದ್ದರಿಂದ ‘ಭಗವಾನ್’. ರುದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ‘ರುದ್ರಗರ್ಭ’; ಚಿನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ಹಿರಣ್ಯಕೃತ್’.
सहदेव उवाच
Educational Q&A
The verse models devotional discernment: recognizing the divine through multiple names that point to functions—cosmic energy (Vaiśvānara), radiance (bhūritejas), creative potency (kumārasūḥ, rudragarbha), and prosperity (hiraṇyakṛt). Ethically, it underscores reverence and humility before higher power, expressed through truthful praise grounded in attributes.
In the Sabha Parva context, Sahadeva is speaking a hymn-like praise, identifying the addressed deity by a chain of epithets. The speech elevates the moment from courtly discourse to sacred invocation, framing the figure as a cosmic and beneficent power connected with Rudra and Kumāra.