Shloka 66
तेषां तथैव तां लक्ष्मी सर्वक्षत्रमुपासते । महाराज! आजकल राजा ययातिके कुलमें गुणकी दृष्टिसे भोजवंशियोंका ही अधिक विस्तार हुआ है। भोजवंशी बढ़कर चारों दिशाओंमें फैल गये हैं तथा आजके सभी क्षत्रिय उन्हींकी धन-सम्पत्तिका आश्रय ले रहे हैं,स हि निर्जित्य निर्जित्य पार्थिवान् पृतनागतान् । पुरमानीय बद्ध्वा च चकार पुरुषव्रजम् क्योंकि उसने सेनाके साथ आये हुए राजाओंको एक-एक करके जीता है और अपनी राजधानीमें लाकर उन्हें कैद करके राजाओंका बहुत बड़ा समुदाय एकत्र कर लिया है
teṣāṃ tathaiva tāṃ lakṣmīṃ sarvakṣatram upāsate | mahārāja! ādya-kāle rājā yayāti-kule guṇa-dṛṣṭyā bhojavaṃśīyānām eva adhiko vistāraḥ jātaḥ | bhojavaṃśinaḥ vardhitvā caturdiśaṃ prasṛtāḥ, tathā adya sarve kṣatriyāḥ teṣām eva dhana-sampadām āśrayante | sa hi nirjitya nirjitya pārthivān pṛtanāgatān | puram ānīya baddhvā ca cakāra puruṣa-vrajam ||
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ಅವರನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಸಮಸ್ತ ಕ್ಷತ್ರಿಯವರ್ಗವೂ ಆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಜ, ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಯಯಾತಿಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಗುಣಪ್ರಭಾವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭೋಜವಂಶವೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಭೋಜರು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಡಿದ್ದಾರೆ; ಈಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಅವರ ಧನಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಭೂಪತಿಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ಜಯಿಸಿ, ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಬಂಧಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಬಂಧಿತ ರಾಜರ ಮಹಾಸಮೂಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The verse links prosperity (Lakṣmī) with political dominance: when a ruler or lineage becomes preeminent in power and resources, other kṣatriyas begin to depend on that wealth, and repeated conquest can convert rival kings into a controlled, captive network—highlighting the ethical tension between imperial success and the coercive subjugation of peers.
Śrī Kṛṣṇa describes how the Bhojas, within Yayāti’s lineage, have expanded widely and become the chief support for other kṣatriyas. He then states that a powerful ruler has repeatedly defeated kings who came with armies, brought them to his capital, imprisoned them, and amassed a large assemblage of captive rulers.