Shloka 8
(ततस्तु तौ वै पुरुषप्रवीरी राजन् वरौ सर्वधनुर्धराणाम् । त्यक्त्वा55त्मदेहौ समरे5तिघोरे प्राप्तश्रमौ शत्रुदुरासदौ हि ।। दृष्टवा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ परस्परं छिद्रनिविष्टदृष्टी । देवर्षिगन्धर्वगणा: सयक्षा: संतुष्टवुस्ती पितरश्न हृष्टा: ।॥।) राजन! सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें श्रेष्ठ वे दोनों नरवीर उस भयानक समरमें अपने शरीरोंका मोह छोड़कर बड़ा भारी परिश्रम कर रहे थे, वे दोनों ही शत्रुओंके लिये दुर्जय थे। युद्धमें तत्पर होकर एक-दूसरेके छिद्रोंकी ओर दृष्टि रखनेवाले उन दोनों वीरोंको देखकर देवता, ऋषि, गन्धर्व, यक्ष और पितर सभी हर्षमें भरकर उनकी प्रशंसा करने लगे। तौ संदधानावनिशं च राजन् समस्यन्तौ चापि शराननेकान् | संदर्शयेतां युधि मार्गान् विचित्रान् धनुर्धरी तौ विविधै कृतास्त्रै:,राजन! निरन्तर अनेकानेक बाणोंका संधान और प्रहार करते हुए वे दोनों धनुर्थर वीर सिद्ध किये हुए विविध अस्त्रोंद्वारा युद्धमें अद्भुत पैंतरे दिखाने लगे
sañjaya uvāca |
tatastu tau vai puruṣapravīrau rājan varau sarvadhanurdharāṇām |
tyaktvātmadehau samare'tighore prāptaśramau śatrudurāsadau hi ||
dṛṣṭvā tu tau saṃyati samprayuktau parasparaṃ chidraniviṣṭadṛṣṭī |
devarṣigandharvagaṇāḥ sayakṣāḥ santuṣṭuvus te pitaras ca hṛṣṭāḥ ||
tau sandadhānāv aniśaṃ ca rājan samasyantau cāpi śarān anekān |
sandarśayetāṃ yudhi mārgān vicitrān dhanurdharī tau vividhaiḥ kṛtāstraiḥ ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷಪ್ರವೀರರು, ಎಲ್ಲ ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಅತಿಘೋರ ಸಮರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಪಾರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ದುರಾಸದರು, ದುರ್ಜೇಯರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬರ ಬಲಹೀನ ಸ್ಥಳ—ಛಿದ್ರ—ದತ್ತ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷಗಣ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು; ಪಿತೃಗಳೂ ಹರ್ಷಿಸಿದರು. ಮತ್ತೂ, ರಾಜನೇ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಎಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಬಾಣವರ್ಷೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾ, ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧ ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಧನುರ್ಧರರು ರಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಿತ್ರ ಯುದ್ಧಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a warrior-ethic: steadfast focus, mastery of skill, and a kind of disciplined detachment—‘abandoning attachment to the body’—in the performance of one’s duty. It also frames heroic effort as something witnessed and evaluated by a wider moral-cosmic audience (gods, seers, ancestors), implying that conduct in war is not merely physical but ethically significant.
Sañjaya describes two supreme archers engaged in a fierce duel. They relentlessly fit and release volleys of arrows, each watching for the other’s vulnerabilities, while celestial beings and the ancestors look on with joy and praise at their extraordinary martial display and tactical manoeuvres.