Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

पुरन्दरार्थ तपसा प्रयत्नतः स्वयं कृतं यद्‌ विभुना स्वयम्भुवा । महार्हरूपं द्विषतां भयंकरं बिभर्तुरत्यर्थसुखं सुगन्धिनम्‌,नागो महाई " पार्थोत्तमाजत्‌ प्रहरत्‌ तरस्वी । ब्रह्माजीने तपस्या और प्रयत्न करके देवराज इन्द्रके लिये स्वयं ही जिसका निर्माण किया था, जिसका स्वरूप बहुमूल्य, शत्रुओंके लिये भयंकर, धारण करनेवालेके लिये अत्यन्त सुखदायक तथा परम सुगन्धित था, दैत्योंके वधकी इच्छावाले किरीटधारी अर्जुनको स्वयं देवराज इन्द्रने प्रसन्नचित्त होकर जो किरीट प्रदान किया था, भगवान्‌ शिव, वरुण, इन्द्र और कुबेर--ये देवेश्वर भी अपने पिनाक, पाश, वज़ और बाणरूप उत्तम अस्त्रोंद्वारा जिसे नष्ट नहीं कर सकते थे, उसी दिव्य मुकुटको कर्णने अपने सर्पमुख बाणद्वारा बलपूर्वक हर लिया। मनमें दुर्भाव रखनेवाले उस मिथ्याप्रतिज्ञ तथा वेगशाली नागने अर्जुनके मस्तकसे उसी अत्यन्त अद्भुत, बहुमूल्य और सुवर्णचित्रित मुकुटका अपहरण कर लिया था

purandarārthaṁ tapasā prayatnataḥ svayaṁ kṛtaṁ yad vibhunā svayambhuvā | mahārharūpaṁ dviṣatāṁ bhayaṅkaraṁ bibhartur atyarthasukhaṁ sugandhinam | nāgo mahā… pārthottamājat praharat tarasvī |

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗಾಗಿ ತಾನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ಕಿರೀಟ—ಅತಿಮೌಲ್ಯರೂಪ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರ, ಧರಿಸುವವನಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧಿತ—ದೈತ್ಯವಧಾಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳ ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಇಂದ್ರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನೀಡಿದ್ದನು. ಶಿವ, ವರುಣ, ಇಂದ್ರ, ಕುಬೇರರು ತಮ್ಮ ಪಿನಾಕ, ಪಾಶ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ನಾಶಮಾಡಲಾರದ ಆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಮುಕುಟವನ್ನೇ ಕರ್ಣನು ಸರ್ಪಮುಖ ಬಾಣದಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡನು.

पुरन्दरार्थम्for Purandara (Indra)
पुरन्दरार्थम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootपुरन्दर-अर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रयत्नतःwith effort; strenuously
प्रयत्नतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
कृतम्made; fashioned
कृतम्:
Karma
TypeVerb
Rootकृ
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
विभुनाby the mighty one
विभुना:
Karana
TypeNoun
Rootविभु
FormMasculine, Instrumental, Singular
स्वयम्भुवाby the self-born (Brahmā)
स्वयम्भुवा:
Karana
TypeNoun
Rootस्वयम्भू
FormMasculine, Instrumental, Singular
महार्हरूपम्of very precious form
महार्हरूपम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहार्ह-रूप
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
द्विषताम्of enemies
द्विषताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विषत्
FormMasculine, Genitive, Plural
भयङ्करम्terrifying
भयङ्करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभयङ्कर
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
बिभर्तुःof the wearer/bearer
बिभर्तुः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबिभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
अत्यर्थसुखम्exceedingly pleasant
अत्यर्थसुखम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअत्यर्थ-सुख
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
सुगन्धिनम्fragrant
सुगन्धिनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुगन्धिन्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
नागःthe serpent (Nāga)
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
मायावीdeceitful; illusory
मायावी:
Karta
TypeAdjective
Rootमायाविन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थम्Arjuna (son of Pṛthā)
पार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्तमाजत्in the best battle
उत्तमाजत्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउत्तमाजि
FormMasculine, Locative, Singular
प्रहरत्striking; attacking
प्रहरत्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-हृ
FormMasculine, Nominative, Singular, Present active participle (शतृ)
तरस्वीswift; powerful
तरस्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootतरस्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
A
Arjuna
I
Indra (Purandara)
B
Brahmā (Svayambhū)
Ś
Śiva
V
Varuṇa
K
Kubera
D
Daityas
N
Nāga (serpent-faced arrow/serpent-being)
D
Divine crown/diadem (kirīṭa/mukuṭa)
P
Pināka
P
Pāśa
V
Vajra