Shloka 446
Karṇa-parva Adhyāya 58 — Arjuna’s Arrow-Storm and Relief of Bhīmasena
नाशकद् भरतश्रेष्ठ यतमानो महारथ: । भरतश्रेष्ठ! यद्यपि धृष्टद्युम्न रथहीन हो गये थे, उनके घोड़े मारे जा चुके थे, धनुष कट गया था तथा वे बाणोंसे बारंबार घायल और अस्त्र-शस्त्रोंसे जर्जर हो गये थे तो भी महारथी अश्वत्थामा लाख प्रयत्न करनेपर भी उन्हें मार न सका
na aśakad bharataśreṣṭha yatamāno mahārathaḥ |
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ರಥವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಕುದುರೆಗಳು ಹತರಾಗಿ, ಧನುಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ಗಾಯಗೊಂಡು, ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಜರ್ಜರಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಹಾರಥಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that sheer prowess and strenuous effort in war do not guarantee success; outcomes can be constrained by circumstance, timing, and the larger flow of destiny. It also reflects the Mahābhārata’s recurring theme that battlefield results are not purely mechanical products of strength, but are shaped by complex moral and cosmic factors.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Aśvatthāmā, despite being a formidable mahāratha, cannot kill Dhṛṣṭadyumna. Dhṛṣṭadyumna is described as severely disadvantaged—without chariot, horses slain, bow cut, and repeatedly wounded—yet he survives Aśvatthāmā’s attempts.