Shloka 59
दावाग्निपरिदग्धाड़ा यथैव स्युर्महावने । बहुत-से मतवाले हाथी वहाँ बड़ी घबराहटमें पड़कर इधर-उधर चक्कर काट रहे थे, मानो किसी बड़े भारी जंगलमें दावानलसे उनके सारे अंग झुलस गये हों ।। ५८ ई ।। भिन्नकुम्भाद्ररुधिराश्छिन्नहस्ताश्च॒ वारणा:,कितने ही हाथियोंके कुम्भस्थल फट गये थे और वे खूनसे भींग गये थे। कितनोंकी सूँड़ें कट गयी थीं, कितनोंके कवच छित्न-भिन्न हो गये थे, बहुतोंकी पूँछें कट गयी थीं और कितने ही हाथी महामना कर्णकी मार खाकर खण्डित हुए मेघोंके समान पृथ्वीपर गिर गये थे
sañjaya uvāca | dāvāgniparidagdhāḍā yathaiva syur mahāvane | bhinnakumbhādrarudhirāś chinnahastāś ca vāraṇāḥ |
ವಿಶಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾವಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಂಗಗಳು ಸುಟ್ಟಾಗ ಆನೆಗಳು ಭಯದಿಂದ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ಅಲೆದಾಡುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತ ತೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವರ ಕುಂಭಸ್ಥಲಗಳು ಒಡೆದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದಿದ್ದವು; ಕೆಲವರ ಸೊಂಡಿಲುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಕೆಲವರ ಕವಚಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿದ್ದವು; ಅನೇಕವರ ಬಾಲಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ಕರ್ಣನ ಬಾಣಾಘಾತದಿಂದ ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ಒಡೆದ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದವು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the catastrophic cost of war: even the mightiest creatures and the most splendid martial resources are reduced to panic and ruin. It implicitly warns that martial glory is inseparable from widespread suffering, inviting ethical reflection on violence and its consequences.
Sañjaya describes the battlefield where many elephants, maddened and terrified, stagger like wildfire-scorched elephants in a forest. They are grievously wounded—temples split, trunks severed, armor torn—and many collapse to the ground after being struck by Karṇa.