Shloka 45
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
वज्रप्रभग्नमचलं सिंहो वजहतो यथा । त॑ हतं नृपतिं दृष्टवा कुलूतानां यशस्करम् | प्राद्रवद् व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ) जैसे वज़के आघातसे टूट-फ़ूटकर गिरे हुए पर्वतके समीप वज्रका मारा हुआ सिंह गिरा हो, उसी प्रकार उस हाथीके समीप क्षेमधूर्ति धराशायी हो रहे थे। कुलूतोंका यश बढ़ानेवाले राजा क्षेमधूर्तिको मारा गया देख आपकी सेना व्यथित होकर भागने लगी
sañjaya uvāca |
vajra-prabhagnam acalaṁ siṁho vajahato yathā |
taṁ hataṁ nṛpatiṁ dṛṣṭvā kulūtānāṁ yaśaskaram |
prādravad vyathitā senā tvadīyā bharatarṣabha |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವಜ್ರಾಘಾತದಿಂದ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟ ಪರ್ವತದ ಬಳಿಯೇ ಅದೇ ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬಿದ್ದ ಸಿಂಹವು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವಂತೆ, ಆ ರಾಜನು ಹತನಾಗಿ ಕುಸಿದನು. ಕುಲೂತಗಳ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಆ ನೃಪತಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಕಂಡು, ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆ ವ್ಯಥಿತವಾಗಿ ಓಡಿಹೋಯಿತು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the fragility of worldly power and reputation in war: even a celebrated king who increases his people’s fame can be cut down in an instant, and collective confidence collapses when leadership falls—highlighting impermanence and the ethical weight of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a king associated with the Kulūtas has been slain. Using a vivid simile of a thunderbolt-shattered mountain and a lion struck down, he describes how, upon seeing the king dead, Dhṛtarāṣṭra’s troops became distressed and fled.