Shloka 4
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठ कृतिनं चित्रयोधिनम् दूरेषुपातिनं दान्तमस्त्रयुद्धेषु पारगम्,तात! द्रोणाचार्य तो शत्रुओंके लिये सर्वथा दुर्जय थे। वे सुवर्णमय पंखवाले बाणसमूहोंकी बारंबार वर्षा करते थे। उनके हाथोंमें फुर्ती थी। वे विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले और विद्वान थे। दूरतक बाण मारनेवाले और अस्त्र-युद्धमें पारंगत थे। फिर उन जितेन्द्रिय दिव्यास्त्रधारी और अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यको पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नने कैसे मार दिया? वे तो रणक्षेत्रमें कठोर कर्म करनेवाले, विजयके लिये प्रयत्नशील और महारथी वीर थे
dhṛtarāṣṭra uvāca | kṣiprahastaṃ dvijaśreṣṭha kṛtinaṃ citrayodhinam | dūreṣupātinaṃ dāntam astrayuddheṣu pāragam ||
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತ, ಕೃತೀ, ವಿಚಿತ್ರ ಯುದ್ಧೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ ಯೋಧನು. ದೂರದಿಂದ ಬಾಣಪ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಟು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ, ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನು. ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ದುರ್ಜಯನಾಗಿ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲನಾಗಿ, ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿರಂತರ ಯತ್ನಿಸುವ ಮಹಾರಥಿ ವೀರನಾದ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಪಾಂಚಾಲರಾಜಕುಮಾರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between personal excellence and the unpredictable outcomes of war: even a supremely skilled, disciplined, and seemingly invincible warrior can fall. It invites reflection on how fate, strategy, and moral complexity in battle can overturn expectations, and how power without invulnerability remains subject to larger forces.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of Droṇa’s fall, recalls Droṇa’s extraordinary martial virtues—speed, range, mastery of astras, and self-control—and asks how such a formidable figure could be slain by Dhṛṣṭadyumna, the Pāñcāla prince, thereby expressing shock and seeking an explanation of the circumstances.