Shloka 383
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
के नु पश्चादवर्तन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् कौन-कौनसे वीर उस समय निकटसे द्रोणाचार्यकी रक्षा करते हुए उनके आगे रहकर युद्ध करते थे और कौन-कौन योद्धा दुर्गम मार्गपर पैर बढ़ाते हुए उनके पीछे रहकर रक्षा करते थे?
ke nu paścād avartanta gacchanto durgamāṃ gatim
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೇಳಿದನು—ಅವರು ಆ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಯಾರು ಯಾರು ವೀರರು ಮುಂಚೆ ನಿಂತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು? ಯಾರು ಯಾರು ಯೋಧರು ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ಅವರ ಪೃಷ್ಠರಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದರು?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic dimension of warfare: protecting one’s commander is a defined responsibility, requiring disciplined allocation of vanguard and rear-guard roles. It underscores accountability in collective action—who took which duty in a dangerous advance.
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about the Kaurava battle arrangement around Droṇa: as the army moved through a perilous tactical course, he wants to know which warriors stayed behind as the rear-guard (and, by implication from the accompanying sense, who fought in front) to safeguard Droṇācārya.