Shloka 31
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
स कथं ब्राह्म॒णो वृद्ध: शस्त्रेण वधमाप्तवान् । जो छहों अंगों तथा पंचम वेदस्थानीय इतिहास-पुराणोंसहित चारों वेदोंका अध्ययन करके ब्राह्मणोंके लिये उसी प्रकार आश्रय बने हुए थे, जैसे नदियोंके लिये समुद्र हैं। जो शत्रुओंको संताप देनेवाले तथा ब्राह्मण एवं क्षत्रिय दोनोंके धर्मोका अनुष्ठान करनेवाले थे, वे वृद्ध ब्राह्मण द्रोणाचार्य शस्त्रद्वारा कैसे मारे गये? ।। अमर्षिणा मर्षितवान् क्लिश्यमानान् सदा मया
dhṛtarāṣṭra uvāca | sa kathaṁ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān | amārṣiṇā marṣitavān kliśyamānān sadā mayā ||
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು? ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳೊಡನೆ, ಪಂಚಮ ವೇದವೆನಿಸಲ್ಪಡುವ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳೊಡನೆ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದವನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನದಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗರದಂತೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದವನು; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಾಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯ—ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನು—ಅಂತಹ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಪಾತಿತನಾದನು? ಮತ್ತು ನಾನು, ಕೋಪಸ್ವಭಾವಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಸದಾ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral shock of war: even a venerable, learned teacher who embodies dharma can be brought down by violence. It underscores the tension between reverence for spiritual authority and the ruthless logic of battlefield duty.
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya how Droṇa—an aged brāhmaṇa-teacher famed for learning and discipline—could be killed in combat. His question expresses grief, disbelief, and the sense that the war has overturned normal ethical expectations.