Shloka 14
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
यो5हासीत् कृपणस्यार्थे प्राणानपि परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले द्रोणाचार्य दुष्टोंको दण्ड देनेवाले और धार्मिकोंके रक्षक थे। उन्होंने मुझ कृपणके लिये अपने प्राणतक दे दिये ।। १३ ई ।। मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमे
yo ’hāsīt kṛpaṇasyārthe prāṇān api parantapaḥ | śatrūṇāṃ santāpa-dātā droṇācāryo duṣṭānāṃ daṇḍa-dātā dhārmikānāṃ rakṣitā ca | sa mayā kṛpaṇena kṛte prāṇān api tyaktavān | mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame ||
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಶತ್ರುಸಂತಾಪಕನೇ! ಈ ದೀನನಾದ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ವ್ಯಥೆ ಉಂಟುಮಾಡುವವನು, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದಂಡ ನೀಡುವವನು, ಧರ್ಮಾತ್ಮರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು—ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದ. ನನ್ನ ಮಂದಬುದ್ಧಿ ಪುತ್ರರ ಜಯಾಶೆ ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿತ್ತು.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of dependence on another’s virtue and strength: Dhṛtarāṣṭra recognizes that his sons’ confidence rested on Droṇa’s prowess, and he frames himself as ‘kṛpaṇa’ (wretched), implying remorse and the moral cost of drawing a righteous protector into an unrighteous cause.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of events in the war, reflects on Droṇa’s role and sacrifice. He describes Droṇa as a punisher of the wicked and protector of the righteous, yet one who gave up his life for Dhṛtarāṣṭra’s sake; he adds that the Kauravas’ hope of victory depended on Droṇa’s valor.