Adhyaya 83
Saumadatti-vadha and Bhīma–Alambusa-saṃyoga (सौमदत्तिवधः तथा भीमालम्बुससंयोगः)
Upa-parva: Droṇa-parva — Battlefield Engagements (Sañjaya–Dhṛtarāṣṭra Reportage Unit)
Sañjaya reports that Saumadatti (Bhīṣma’s son) strikes the five Draupadeyas with successive volleys, briefly disorienting them. Śatānīka (Nakula’s son) and the other Draupadeyas counterattack, but Saumadatti responds by placing single arrows into each warrior’s chest, prompting the five brothers to surround and press him from their chariots. The Pāṇḍava elders then execute a systematic neutralization: Arjuna kills Saumadatti’s horses; Bhīma cuts his bow and continues to wound him; Yudhiṣṭhira fells his banner; Nakula removes the charioteer from the chariot-platform; and Sahadeva, recognizing the moment of vulnerability, delivers the decisive act by severing Saumadatti’s head with a razor-edged arrow. Seeing the fallen head, the Kaurava forces scatter in alarm. The chapter then shifts to Alambusa’s engagement with Bhīma. Alambusa inflicts heavy damage, including the destruction of Bhīma’s supporting fighters and a temporary incapacitation of Bhīma. Bhīma recovers, intensifies his assault, and Alambusa adopts frightening forms, taunts Bhīma with the memory of a slain brother (Bakā), and uses concealment and arrow-rain to disrupt Pāṇḍava ranks, producing mass confusion and vivid battlefield imagery (a ‘river’ of blood and debris). Hearing the opposing army’s roar, Bhīma responds with a powerful astric discharge (Tvāṣṭra-astra), countering the adversary’s extraordinary tactics and driving Alambusa away toward Droṇa’s formation. The Pāṇḍavas proclaim victory and commend Bhīma’s resilience and tactical recovery.
Chapter Arc: संजय राजन् को बतलाते हैं कि कुन्तीपुत्र अर्जुन प्रसन्नचित्त, हाथ जोड़कर, समस्त तेजों के भण्डार वृषभध्वज भगवान् शिव के हर्षोत्फुल्ल नेत्रों से दर्शन करते हैं—मानो युद्ध के बीच एक दिव्य द्वार खुल गया हो। → अर्जुन अपने द्वारा समर्पित रात्रिकालीन नैत्यिक उपहार को शिव के समीप रखा हुआ देखते हैं और मन-ही-मन श्रीकृष्ण तथा शिव की पूजा कर शिव से दिव्य अस्त्र की याचना करते हैं। शिव के संकेत से वे उस दिव्य अमृतमय सरोवर के निकट जाते हैं जहाँ पूर्वकाल का श्रेष्ठ धनुष-बाण निहित है; वहाँ पहुँचकर अर्जुन का संकल्प—अस्त्र-प्राप्ति और प्रतिज्ञा-पूर्ति—और तीव्र हो उठता है। → अर्जुन एकाग्रचित्त होकर उस श्रेष्ठ धनुष को हाथ में लेकर धनुर्धर की भाँति स्थित होते हैं और विधिपूर्वक बाण सहित धनुष खींचते हैं; उसी क्षण स्मरण-शक्ति से वे वनवासकालीन शिव-दर्शन और वर-प्राप्ति को पुनः जीते हैं, और शिव प्रसन्न होकर घोर पाशुपतास्त्र को वरदान-रूप में पुनः प्रदान करते हैं—प्रतिज्ञा की पारण-घड़ी पूर्ण होती है। → पाशुपतास्त्र पुनः प्राप्त कर अर्जुन रोमांचित हो उठते हैं; वे अपने कार्य को सिद्ध मानते हैं और भीतर-ही-भीतर यह निश्चय दृढ़ होता है कि धर्मयुद्ध में अब उनके पास वह परम भयङ्कर सामर्थ्य है जो देव-शत्रुओं को भी गिरा चुका है। → यह दिव्य अस्त्र किस निर्णायक क्षण में, किस सीमा तक, और किन शर्तों के साथ प्रयुक्त होगा—यही प्रश्न अगले प्रसंग की ओर कथा को धकेल देता है।
Shlokas
Verse 2
संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर कुन्तीकुमार अर्जुनने प्रसन्नचित्त हो हाथ जोड़कर समस्त तेजोंके भण्डार भगवान् वृषभध्वजका हर्षोत्फुल्ल नेत्रोंसे दर्शन किया ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅನಂತರ ಕುಂತೀಪುತ್ರನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಸಮಸ್ತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾದ ವೃಷಭಧ್ವಜನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರ್ಯಂಬಕನಾದ ಶಿವನ ಸಮೀಪ ವಾಸುದೇವನು ಅರ್ಪಿಸಿದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ರಾತ್ರಿಕಾಲದ ಮಂಗಳ ನೈತ್ಯಿಕ ಉಪಹಾರವನ್ನೂ ಅವನು ಕಂಡನು.
Verse 3
उन्होंने अपने द्वारा समर्पित किये हुए रात्रिकालके उस नैत्यिक उपहारको, जिसे श्रीकृष्णको निवेदित किया था, भगवान् त्रिनेत्रधारी शिवके समीप रखा हुआ देखा ।।
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನಿವೇದಿಸಿದ, ತಾನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆ ರಾತ್ರಿಕಾಲದ ನೈತ್ಯಿಕ ಉಪಹಾರವು ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಶಿವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ನಂತರ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನು ಮನಸಲ್ಲೇ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಶರ್ವನಾದ ಶಿವನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನನಗೆ ಒಂದು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರ ಬೇಕು.”
Verse 4
तब पाण्डुपुत्र अर्जुनने मन-ही-मन भगवान् श्रीकृष्ण और शिवकी पूजा करके भगवान् शंकरसे कहा--'प्रभो! मैं आपसे दिव्य अस्त्र प्राप्त करना चाहता हूँ ।।
ಆಗ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಶಿವನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು— “ಪ್ರಭೋ! ನಿಮ್ಮಿಂದ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಪಾರ್ಥನ ವರಯಾಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಹಾದೇವನು ಮಂದಹಾಸಮಾಡಿ ವಾಸುದೇವನಿಗೂ ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 5
स्वागतं वां नरश्रेष्टी विज्ञातं मनसेप्सितम् । येन कामेन सम्प्राप्ती भवद्धयां तं॑ ददाम्यहम्
“ನರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಿಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ವಾಗತ. ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದ ಇಚ್ಛೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಯಾವ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ವರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತೇನೆ।”
Verse 6
सरो<मृतमयं दिव्यम भ्याशे शरत्रुसूदनौ । तत्र मे तद् धर्नुर्दिव्यं शरश्न निहित: पुरा
“ಶತ್ರುಸೂದನ ವೀರರೇ, ಇಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತಮಯ ಸರೋವರವಿದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು; ಅದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದೆ. ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಸರೋವರದಿಂದ ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಡಿ।”
Verse 7
येन देवारय: सर्वे मया युधि निपातिता: । तत आनीयतां कृष्णौ सशरं धनुरुत्तमम्
“ಯಾವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದ್ದೆನೋ, ಆ ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಆ ಪರಮ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇಕು. ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ಹೇ ಶತ್ರುಸೂದನ ವೀರರೇ! ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತಮಯ ಸರೋವರವಿದೆ; ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಸರೋವರದಿಂದ ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಆ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಡಿ।”
Verse 8
तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ सर्वपारिषदैः सह । प्रस्थितौ तत्सरो दिव्यं दिव्यैश्वर्यशतैर्युतम्
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು, ಎಲ್ಲ ಪರಿಷದರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ನೂರಾರು ದಿವ್ಯ ವೈಭವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಆ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ಸರೋವರದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು।
Verse 9
निर्दिष्ट यद् वृषाड्केण पुण्यं सर्वार्थसाधकम् | तौ जग्मतुरसम्भ्रान्ती नरनारायणावृषी
ವೃಷಾಂಕ (ಶಿವ)ನು ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕವಾದ ಪುಣ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ನರ-ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಋಷಿಗಳು ಅಚಲಚಿತ್ತದಿಂದ, ಅಸಂಭ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
Verse 10
तब “बहुत अच्छा” कहकर वे दोनों वीर भगवान् शंकरके पार्षदगणोंके साथ सैकड़ों दिव्य ऐश्वर्योंसे सम्पन्न तथा सम्पूर्ण मनोरथोंकी सिद्धि करनेवाले उस पुण्यमय दिव्य सरोवरकी ओर प्रस्थित हुए, जिसकी ओर जानेके लिये महादेवजीने स्वयं ही संकेत किया था। वे दोनों नर-नारायण ऋषि बिना किसी घबराहटके वहाँ जा पहुँचे ।।
ಆಮೇಲೆ “ಅತ್ಯುತ್ತಮ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಾರ್ಷದಗಳೊಂದಿಗೆ, ನೂರಾರು ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದೂ ಸಕಲ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆದ ಆ ಪುಣ್ಯಮಯ ದಿವ್ಯ ಸರೋವರದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು—ಅದರ ದಾರಿಯನ್ನು ಮಹಾದೇವನೇ ಸ್ವತಃ ಸೂಚಿಸಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ರು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಂಡರು; ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಕాంతಿಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ನಾಗನನ್ನೂ ನೋಡಿದರು.
Verse 11
द्वितीयं चापरं नागं सहस्रशिरसं वरम् । वमन्तं विपुला ज्वाला ददृशातेडग्निवर्चसम्
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಗನನ್ನೂ ಕಂಡರು—ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿ—ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭಯಾನಕ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 12
ततः कृष्णश् पार्थश्च संस्पृश्याम्भ: कृताञ्जली । तौ नागावुपतस्थाते नमस्यन्तौ वृषध्वजम्,तब श्रीकृष्ण और अर्जुन जलसे आचमन करके हाथ जोड़ भगवान् शंकरको प्रणाम करते हुए उन दोनों नागोंके निकट खड़े हो गये
ಆಮೇಲೆ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ)ರು ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಗಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.
Verse 13
गृणन्तौ वेदविद्वांसौ तद् ब्रह्म शतरुद्रियम् अप्रमेयं प्रणमतो गत्वा सर्वात्मना भवम्
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಶತರುದ್ರೀಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಅಪ್ರಮೇಯ ಭವ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಸರ್ವಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಶರಣಾಗಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.
Verse 14
ततस्तौ रुद्रमाहात्म्याद्धित्वा रूप॑ महोरगौ । भधनुर्बाणश्न शत्रुघ्नं तद् द्वन्डे समपद्यत,तदनन्तर भगवान् शंकरकी महिमासे वे दोनों महानाग अपने उस रूपको छोड़कर दो शत्रुनाशक धनुष-बाणके रूपमें परिणत हो गये
ಅನಂತರ ರುದ್ರನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾನಾಗರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುನಾಶಕ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣದ ರೂಪಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದರು—ಇದು ಶಂಕರನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹಾಸೂಚನೆ.
Verse 15
तौ तज्जगृहतुः प्रीतौ धनुर्बाणं च सुप्रभम् । आजतद्नतुर्महात्मानौ ददतुश्न महात्मने
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರು ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮಹಾದೇವನ ಬಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಕರಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
Verse 16
ततः पार्श्वाद् वृषाड्कस्य ब्रह्मचारी न्यवर्तत । पिड्ञाक्षस्तपस: क्षेत्र बलवान् नीललोहित:
ಆಮೇಲೆ ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಪ್ರಕಟನಾದನು—ಪಿಂಗಲ ನೇತ್ರಗಳವನು, ತಪಸ್ಸಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಎಂಬಂತೆ, ಬಲಶಾಲಿ, ನೀಲ-ಲೋಹಿತ ವರ್ಣದವನು.
Verse 17
स तद् गृहा धनुःश्रेष्ठ तस्थौ स्थानं समाहितः । विचकर्षाथ विधिवत् सशरं धनुरुत्तमम्
ಅವನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತನು. ನಂತರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ, ಬಾಣ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಆ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದನು.
Verse 18
वह एकाग्रचित्त हो उस श्रेष्ठ धनुषको हाथमें लेकर एक धनुर्धरको जैसे खड़ा होना चाहिये, वैसे खड़ा हुआ। फिर उसने बाणसहित उस उत्तम धनुषको विधिपूर्वक खींचा ।।
ಅವನ ಧನುಸ್ಸಿನ ನಾರು (ಮೌರ್ವಿ), ಹಿಡಿತ (ಮುಷ್ಟಿ) ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲುವ ನಿಖರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅಚಿಂತ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನು ಭವ (ಶಿವ) ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡನು.
Verse 19
स सरस्येव तं बाणं मुमोचातिबल: प्रभु: । चकार च पुनर्वीरस्तस्मिन् सरसि तद् धनुः,तत्पश्चात् अत्यन्त बलशाली वीर भगवान् शिवने उस बाणको उसी सरोवरमें छोड़ दिया। फिर उस धनुषको भी वहीं डाल दिया
ಆಗ ಅತಿಬಲವಂತನಾದ ಪ್ರಭುವು ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಅದೇ ಸರೋವರದಲ್ಲೇ ಬಿಡಿಸಿದನು; ಆ ವೀರನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಎಸೆದನು.
Verse 20
ततः प्रीतं भवं ज्ञात्वा स्मृतिमानर्जुनस्तदा । वरमारण्यके दत्तं दर्शन शड्करस्य च
ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಭವನು (ಶಿವನು) ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ದತ್ತವಾದ ವರ—ಶಂಕರದರ್ಶನ—ವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು.
Verse 21
तस्य तन्मतमाज्ञाय प्रीत: प्रादाद् वरं भव:
ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಪ್ರೀತನಾದ ಭವನು (ಶಿವನು) ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 22
ततः पाशुपतं दिव्यमवाप्य पुनरीश्वरात्
ನಂತರ ಅವನು ಈಶ್ವರನಿಂದ ಪುನಃ ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 23
ववन्दतुश्च संहृष्टौ शिरोभ्यां तं महेश्वरम्
ಆಗ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ—ಇಬ್ಬರೂ—ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.
Verse 24
अनुज्ञातौ क्षणे तस्मिन् भवेनार्जुनकेशवौ । प्राप्तौी स््वशिबिरं वीरी मुदा परमया युतौ
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭವ (ಮಹೇಶ್ವರ)ನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು—ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೇಶವ—ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.
Verse 25
तथा भवेनानुमतौ महासुरनिघातिना । इन्द्राविष्णू यथा प्रीती जम्भस्य वधकाड्क्षिणौ
ಹಿಂದೆ ಜಂಭಾಸುರನ ವಧೆಯನ್ನು ಬಯಸಿದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು, ಮಹಾಸುರನಿಘಾತಕನಾದ ಶಂಕರನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮರಳಿದಂತೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರೂ ಆನಂದದಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
Verse 81
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि अर्जुनस्य पुन: पाशुपतास्त्रप्राप्तौ एकाशीतितमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪುನಃ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಎಂಭತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 206
मनसा चिन्तयामास तन्मे सम्पद्यतामिति | तब स्मरणशक्तिसे सम्पन्न अर्जुनने भगवान् शंकरको अत्यन्त प्रसन्न जानकर वनवासके समय जो भगवान् शंकरका दर्शन और वरदान प्राप्त हुआ था
ಆಗ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಅವರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿ—“ಅದು ನನಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಆಶಿಸಿದನು.
Verse 216
तच्च पाशुपतं घोरें प्रतिज्ञायाश्व॒ पारणम् । उनके इस अभिप्रायको जानकर भगवान् शंकरने प्रसन्न हो वरदानके रूपमें वह घोर पाशुपत अस्त्र, जो उनकी प्रतिज्ञाकी पूर्ति करानेवाला था, दे दिया
ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಆ ಘೋರ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವರವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 223
संहृष्टरोमा दुर्धर्ष: कृतं कार्यममन्यत । भगवान् शंकरसे उस दिव्य पाशुपतास्त्रको पुनः प्राप्त करके दुर्धर्ष वीर अर्जुनके शरीरमें रोमांच हो आया और उन्हें यह विश्वास हो गया कि अब मेरा कार्य पूर्ण हो जायगा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರರಿಂದ ಆ ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದು ಅಜೇಯ ವೀರ ಅರ್ಜುನನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಕ್ಕಿಬಂತು. ‘ಇದೀಗ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯ ದೈವಾನುಗ್ರಹಬಲದಿಂದ ನೆರವೇರುವುದು’ ಎಂದು ಅವನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದನು.
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes individualized heroics with collective dismantling of an opponent’s capacity to fight, raising the tension between valor-as-duel and duty-as-effective outcome, especially when decisive acts occur after disabling mobility and command-symbols.
Operational resilience and layered tactics: regain composure after shock, reduce an adversary’s functional advantages (horses, bow, banner, concealment), and apply proportionate countermeasures to restore battlefield order.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the chapter functions primarily as reportorial war-narrative emphasizing causality, tactical sequencing, and the moral pressure exerted by retaliation memory.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.