Shloka 18
Droṇa-parva Adhyāya 2: Karṇa’s lament, vow, and battle preparation after Bhīṣma’s fall
तपो<भ्युदीर्ण तपसैव बाध्यते बल॑ बलेनैव तथा मनस्विभि: । मनश्न मे शरत्रुनिवारणे ध्रुवं स्वरक्षणे चाचलवद् व्यवस्थितम्,“मनस्वी पुरुष बढ़े हुए तपका तपसे और प्रचण्ड बलका बलसे ही निवारण करते हैं। यह सोचकर मेरा मन भी शत्रुओंको रोकनेके लिये दृढ़ निश्चय किये हुए है तथा अपनी रक्षाके लिये भी पर्वतकी भाँति अविचल-भावसे स्थित है
tapo'bhyudīrṇaṁ tapasāiva bādhyate balaṁ balenaiva tathā manasvibhiḥ | manaś ca me śatrunivāraṇe dhruvaṁ svarakṣaṇe cācalavad vyavasthitam ||
ಉದ್ಧೃತವಾದ ತಪಸ್ಸು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಪ್ರಚಂಡ ಬಲವು ಬಲದಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ಹಾಗೆಯೇ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಿಗಳಿಂದ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶತ್ರುನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse asserts a principle of counterbalance: intensified power—whether ascetic (tapas) or martial (bala)—is effectively restrained only by an equivalent power, guided by steadfast resolve. Ethically, it frames resistance and protection as requiring disciplined firmness rather than hesitation.
Sanjaya describes his own settled intention: recognizing that enemies are checked by determined counter-effort, he says his mind is firmly fixed on repelling foes and ensuring protection, standing immovable like a mountain.