Shloka 38
जैसे तुमने जयद्रथके मस्तकको दूर फेंका था, उसी प्रकार मैंने द्रोणाचार्यके मस्तकको जो निषादोंके स्थानमें नहीं फेंक दिया, वह भूल मेरे मर्मस्थानोंका छेदन कर रही है ।। अथावधश्च शत्रूणामधर्म: श्रूयते<$र्जुन । क्षत्रियस्य हि धर्मो<5यं हन्याद्धन्येत वा पुन:,अर्जुन! सुननेमें आया है कि शत्रुओंका वध न करना भी अधर्म ही है। क्षत्रियके लिये तो यह धर्म ही है कि वह युद्धमें शत्रुको मार डाले या फिर स्वयं उसके हाथसे मारा जाय
yathā tvayā jayadrathasya mastakaṁ dūraṁ kṣiptaṁ tathā mayā droṇācāryasya mastakaṁ niṣādānāṁ sthāne na kṣiptaṁ yad bhūlaṁ sā mama marma-sthānāṁ chedanaṁ karoti || atha avadhaś ca śatrūṇām adharmaḥ śrūyate 'rjuna | kṣatriyasya hi dharmo 'yaṁ hanyād hanyeta vā punaḥ ||
ನೀನು ಜಯದ್ರಥನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆದಂತೆ, ನಾನು ದ್ರೋಣನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ನಿಷಾದರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದೇ—ಆ ತಪ್ಪೇ—ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಚೀರುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೂ, ಅರ್ಜುನ! ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸದೆ ಬಿಡುವುದೂ ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಧರ್ಮವೇ ಇದು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೇ ತಾನೇ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡಬೇಕು.
धष्टहुम्न उवाच
Educational Q&A
The verse frames a hard warrior-ethic: for a kṣatriya in wartime, failing to neutralize an enemy can itself be treated as adharma, while the accepted duty is to fight decisively—either to slay or to fall. It also shows how perceived lapses in punitive justice can become a source of intense remorse.
Dhrishtadyumna, reflecting on the aftermath of Droṇa’s death, compares Arjuna’s earlier act of casting away Jayadratha’s severed head with what he believes he should have done with Droṇa’s head. He laments not having carried out that symbolic act and then justifies the warrior’s obligation to kill enemies in battle.