Shloka 22
ततो नानाप्रहरणैरन्योन्यमभिवर्षताम् । आयसै: परिघै: शूलैर्गदामुसलमुद्गरै:,भारत! तत्पश्चात् वे एक-दूसरेपर नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करने लगे। लोहेके परिघ, शूल, गदा, मुसल, मुद्गर, पिनाक, खड्ग, तोमर, प्रास, कम्पन, तीखे नाराच, भलल, बाण, चक्र, फरसे, लोहेकी गोली, भिन्दिपाल, गोशीर्ष, उलूखल, बड़ी-बड़ी शाखाओंवाले उखाड़े हुए नाना प्रकारके वृक्ष--शमी, पीलु, कदम्ब, चम्पा, इंगुद, बेर, विकसित कोविदार, पलाश, अरिमेद, बड़े-बड़े पाकड़, बरगद और पीपल--इन सबके द्वारा उस महासमरमें वे एक-दूसरेपर चोट करने लगे। नाना प्रकारकी धातुओंसे व्याप्त विशाल पर्वतशिखरोंद्वारा भी वे परस्पर आघात करते थे
tato nānā-praharaṇair anyonyam abhivarṣatām | āyasaiḥ parighaiḥ śūlair gadā-musalamudgaraiḥ, bhārata |
ಆಮೇಲೆ, ಓ ಭಾರತ! ಅವರು ಪರಸ್ಪರರ ಮೇಲೆ ನಾನಾವಿಧ ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸಿದರು—ಇರಿಯ ಪರಿಘಗಳು, ಶೂಲಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಮುಸಲಗಳು, ಮುದ್ಗರಗಳು; ಪಿನಾಕಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳು, ತೋಮರಗಳು, ಪ್ರಾಸಗಳು, ಕಂಪನಗಳು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ನಾರಾಚಗಳು, ಭಲ್ಲಗಳು, ಬಾಣಗಳು; ಚಕ್ರಗಳು, ಪರಶುಗಳು; ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡುಗಳು, ಭಿಂದಿಪಾಲಗಳು, ಗೋಶೀರ್ಷ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಉಲೂಖಲಸಮಾನ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು. ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು. ನಾನಾಧಾತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಿಂದಲೂ ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೊಡೆದರು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how warfare tends to intensify beyond moderation: once mutual hostility peaks, combat becomes a relentless exchange of increasingly brutal weapons. It implicitly warns that ethical restraint is hardest to maintain when anger and fear dominate, a recurring Mahābhārata concern about dharma under extreme conditions.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the fighters have entered a phase of close, mutual assault—‘raining’ blows with many kinds of heavy weapons, especially iron bars, spears, and various maces and bludgeons—signaling a fierce, chaotic engagement.