Shloka 10
द्रोणपर्व — अध्याय १८: संशप्तकगणयुद्धे अर्जुनस्यास्त्रप्रयोगः
Drona Parva, Chapter 18: Arjuna’s astra-deployment against the Saṃśaptakas
(सा सेना भरतश्रेष्ठ निश्चेष्ठा शुशुभे तदा । चित्र पटे यथा न्यस्ता कुशलै: शिल्पिभिनरिे: ।। भरतश्रेष्ठ! वह निनश्वेष्ट हुई सेना ऐसी सुशोभित हुई, मानो कुशल कलाकारोंद्वारा चित्रपटमें अंकित की गयी हो। स्वनेन तेन सैन्यानां दिवमावृण्वता तदा । सस्वना पृथिवी सर्वा तथैव च महोदधि: ।। स्वनेन सर्वसैन्यानां कर्णास्तु बधिरीकृता: ।) सम्पूर्ण आकाशमें फैले हुए उस शंखनादने समूची पृथ्वी और महासागरको भी प्रतिध्वनित कर दिया। उस ध्वनिसे सम्पूर्ण सैनिकोंके कान बहरे हो गये। वाहास्तेषां विवृत्ताक्षा: स्तब्धकर्णशिरोधरा: । विष्टब्धचरणा मूत्र रुधिरं च प्रसुखुवु:,उनके घोड़े आँखें फाड़-फाड़कर देखने लगे। उनके कान और गर्दन स्तब्ध हो गये, चारों पैर अकड़ गये और वे मूत्रके साथ-साथ रुधिरका भी त्याग करने लगे
sā senā bharataśreṣṭha niśceṣṭā śuśubhe tadā | citrapaṭe yathā nyastā kuśalaiḥ śilpibhir nṛpaiḥ ||
svanena tena sainyānāṃ divam āvṛṇvatā tadā | sasvanā pṛthivī sarvā tathaiva ca mahodadhiḥ ||
svanena sarvasainyānāṃ karṇās tu badhirīkṛtāḥ |
vāhās teṣāṃ vivṛttākṣāḥ stabdhakarṇaśirodharāḥ | viṣṭabdhacaraṇā mūtraṃ rudhiraṃ ca prasusruvuḥ ||
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಸೇನೆ, ನಿಪುಣ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಚಿತ್ರಪಟದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ದೃಶ್ಯದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು. ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸಿದ ಆ ಶಂಖನಾದವು ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ, ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನೂ ಸಹ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ಘೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸೈನಿಕರ ಕಿವಿಗಳು ಬಧಿರವಾದಂತಾಯಿತು. ಅವರ ಕುದುರೆಗಳು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನೋಡಿದವು; ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು, ಕಾಲುಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಅವು ಮೂತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ರಕ್ತವನ್ನೂ ಹೊರಹಾಕತೊಡಗಿದವು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing and all-pervading impact of war: a single martial roar can stun armies and terrify even animals, reminding the listener that violence spreads suffering beyond combatants and challenges ethical restraint.
Sañjaya describes a moment when a tremendous battle-sound (likely from conches and war-cries) fills the sky, echoes across earth and ocean, deafens the troops, and causes their mounts to freeze in panic and show physical distress.