Shloka 1
Adhyāya 16: Saṃśaptaka-vrata and the Diversion of Arjuna (द्रोणपर्व, अध्याय १६)
/ ऑपन-माज बछ। जि घोडशो< ध्याय: वृषसेनका पराक्रम, कौरव-पाण्डववीरोंका तुमुल युद्ध, द्रोणाचार्यके द्वारा पाण्डवपक्षके अनेक वीरोंका वध तथा अर्जुनकी विजय संजय उवाच तद् बल॑ सुमहद् दीर्ण त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान् । दधारैको रणे राजन् वृषसेनो<स्त्रमायया,संजय कहते हैं--महाराज! आपकी विशाल सेनाको तितर-बितर हुई देख एकमात्र पराक्रमी वृषसेनने अपने अस्त्रोंकी मायासे रणक्षेत्रमें उसे धारण किया (भागनेसे रोका)
sañjaya uvāca | tad balaṃ sumahat dīrṇaṃ tvadīyaṃ prekṣya vīryavān | dadhāraiko raṇe rājan vṛṣaseno 'stramāyayā ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ನಿಮ್ಮ ಮಹಾಸೈನ್ಯ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ವೃಷಸೇನನು ಒಬ್ಬನೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತ್ರಮಾಯಾ-ಕೌಶಲದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆದನು।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when a collective force loses cohesion, a single resolute leader can restore order through courage and tactical skill; the verse underscores battlefield responsibility (kṣatriya-dharma) and the ethical weight of sustaining one’s side despite fear and disorder.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava host has become scattered; at that moment Vṛṣasena, fighting alone with skilled weaponry and stratagem, steadies the army and prevents it from fleeing.